MPSC Test Logo mpsctest.in
General Science Acids, Bases and Salts FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

जेव्हा विरळ हायड्रोक्लोरिक आम्ल (HCl) हे सोडिअम हायड्रोजन कार्बोनेट (NaHCO_(3)) सोबत अभिक्रिया करते, तेव्हा सोडिअम क्लोराईड (NaCl) आणि पाणी (H₂O) सोबत कोणता उत्पादित पदार्थ तयार होतो?

When dilute Hydrochloric acid (HCl) reacts with Sodium Hydrogen Carbonte (NaHCO_(3)), which is the product formed along with Sodium chloride(NaCl) and Water(H₂O)?

पर्याय (Options):
A

अमोनिअम क्लोराईड (NH4Cl)

B

कार्बन डायऑक्साईड (CO₂)

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

हायड्रोजन वायू (H₂)

D

क्लोरोफॉर्म (CHCl3)

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर कार्बन डायऑक्साईड (CO2) आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • जेव्हा विरळ हायड्रोक्लोरिक आम्ल (HCl) हे सोडिअम हायड्रोजन कार्बोनेट (NaHCO_(3)) सोबत अभिक्रिया करते, तेव्हा त्यांच्यात रासायनिक अभिक्रिया घडून येते ज्यामध्ये आम्ल बायकार्बोनेटचे अपघटन करते. • सर्वसाधारण रासायनिक नियम असा आहे की, आम्ल आणि धातूचा हायड्रोजन कार्बोनेट यांच्यातील अभिक्रियेतून नेहमी क्षार, पाणी आणि कार्बन डायऑक्साईड वायू तयार होतो. • या अभिक्रियेचे संतुलित रासायनिक समीकरण खालीलप्रमाणे आहे: HCl (aq) + NaHCO_(3) (s) → NaCl (aq) + H_(2)O (l) + CO_(2) (g). • या विशिष्ट प्रक्रियेमध्ये, द्रावणात तयार होणारा क्षार म्हणजे सोडिअम क्लोराईड (NaCl) हा असतो आणि उत्सर्जित होणारा वायू कार्बन डायऑक्साईड (CO_(2)) असतो, ज्यामुळे तीव्र बुडबुडे (brisk effervescence) येतात. पूरक माहिती: • कार्बन डायऑक्साईड (CO_(2)): • हा एक रंगहीन, गंधहीन वायू आहे जो हवेपेक्षा जड असतो. • हा वायू चुन्याच्या पाण्यातून [Ca(OH)_(2)] प्रवाहित करून त्याची चाचणी घेतली जाऊ शकते; अविद्राव्य कॅल्शिअम कार्बोनेट (CaCO_(3)) तयार झाल्यामुळे चुन्याचे पाणी दुधाळ बनते. • याचा वापर प्रामुख्याने अग्निशामक उपकरणांमध्ये आणि शीतपेयांच्या कार्बोनेशनमध्ये केला जातो. • सोडिअम हायड्रोजन कार्बोनेट (NaHCO_(3)): • सामान्यतः याला बेकिंग सोडा (खाण्याचा सोडा) म्हणून ओळखले जाते, हा एक सौम्य आम्लारी (base) म्हणून कार्य करतो. • हा पोटातील अतिरिक्त आम्लता उदासीन करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या अँटासिड्स (आम्लनाशक) मधील एक मुख्य घटक आहे. • चुकीच्या पर्यायांचे विश्लेषण: • अमोनिअम क्लोराईड (NH_(4)Cl): हा एक पांढरा स्फटिकासारखा क्षार आहे जो सामान्यतः अमोनिया (NH_(3)) आणि हायड्रोक्लोरिक आम्ल (HCl) यांच्या अभिक्रियेने तयार होतो. • हायड्रोजन वायू (H_(2)): जेव्हा कार्बोनेटऐवजी विरळ आम्ल जस्त (Zinc) किंवा लोखंड (Iron) सारख्या क्रियाशील धातूंशी अभिक्रिया करतात, तेव्हा हा वायू मुक्त होतो. • क्लोरोफॉर्म (CHCl_(3)): हा एक सेंद्रिय संयुग आहे ज्याचा इतिहासामध्ये भूल देणारे औषध (anesthetic) म्हणून वापर केला जात असे; साध्या अकार्बनी आम्ल-आम्लारी अभिक्रियेमध्ये याची निर्मिती होत नाही.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('हायड्रोजन वायू (H₂)') आणि पर्याय 2 ('कार्बन डायऑक्साईड (CO₂)') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'कार्बन डायऑक्साईड (CO₂)'. Acids, Bases and Saltsचा थेट संबंध 'कार्बन डायऑक्साईड (CO₂)' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('अमोनिअम क्लोराईड (NH4Cl)'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कार्बन डायऑक्साईड (CO₂)' हे ठरते. • पर्याय 3 ('हायड्रोजन वायू (H₂)'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कार्बन डायऑक्साईड (CO₂)' हे ठरते. • पर्याय 4 ('क्लोरोफॉर्म (CHCl3)'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कार्बन डायऑक्साईड (CO₂)' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('कार्बन डायऑक्साईड (CO₂)') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 05

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):