MPSC Test Logo mpsctest.in
General Science Biomolecules FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

खालीलपैकी कशाचा समावेश पाण्यात विरघळणाऱ्या जीवनसत्त्वांमध्ये होतो ज्यांना एकत्रितपणे 'व्हिटॅमिन बी कॉम्प्लेक्स' (Vitamin B Complex) म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या विशिष्ट जीवनसत्त्व वर्गात गटबद्ध केले जाते?

Which of the following is included among the water-soluble vitamins collectively grouped together in a specific vitamin class known as vitamin B complex?

पर्याय (Options):
A

थायमिन (Thiamin)

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

रेटिनॉल (Retinol)

C

टोकोफेरोल (Tocopherol)

D

कॅल्सीफेरोल (Calciferol)

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर थायमिन (Thiamin) आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • थायमिन (Thiamin), ज्याला रासायनिकदृष्ट्या व्हिटॅमिन B_(1) म्हणून ओळखले जाते, हा व्हिटॅमिन बी कॉम्प्लेक्सचा एक मूलभूत घटक आहे, जो पेशींच्या कार्यासाठी आवश्यक असलेल्या पाण्यात विरघळणाऱ्या जीवनसत्त्वांचा (water-soluble vitamins) समूह आहे. • त्याची प्राथमिक जैविक भूमिका सायट्रिक ॲसिड चक्र (citric acid cycle) आणि कर्बोदकांच्या (carbohydrates) चयापचयामध्ये सह-उत्प्रेरक (coenzyme - थायमिन पायरोफॉस्फेट) म्हणून काम करणे आहे, ज्यामुळे शरीर पोषक घटकांचे ॲडेनोसाइन ट्रायफॉस्फेट (ATP) मध्ये रूपांतर करू शकते. • हे पाण्यात विरघळणारे असल्याने, ते शरीरात मोठ्या प्रमाणात साठवले जात नाही आणि आहाराद्वारे नियमितपणे घेतले पाहिजे; अतिरिक्त प्रमाण सामान्यतः लघवीद्वारे शरीराबाहेर टाकले जाते. • या जीवनसत्त्वाच्या तीव्र कमतरतेमुळे बेरीबेरी (Beriberi) आजार होतो, ज्याची लक्षणे पेरिफेरल न्यूरोपॅथी (मज्जातंतूचा विकार) आणि हृदय निकामी होणे ही आहेत, किंवा वेर्निक-कोर्साकॉफ सिंड्रोम (Wernicke-Korsakoff syndrome) होतो, जो प्रामुख्याने मध्यवर्ती मज्जासंस्थेवर परिणाम करतो. • याच्या मुख्य आहारातील स्रोतांमध्ये फोर्टिफाइड तृणधान्ये, यीस्ट, कडधान्ये, सुका मेवा आणि डुकराचे मांस (pork) यांचा समावेश होतो. पूरक माहिती: • जीवनसत्त्वांचे प्रामुख्याने दोन गटात वर्गीकरण केले जाते: मेदात विरघळणारी (Fat-soluble) (जी मेदयुक्त उती आणि यकृतामध्ये साठवली जातात) आणि पाण्यात विरघळणारी (Water-soluble) (जी शरीराच्या उतींपर्यंत वाहून नेली जातात परंतु साठवली जात नाहीत). • रेटिनॉल (Retinol): • सामान्यतः व्हिटॅमिन A म्हणून ओळखले जाणारे, हे एक मेदात विरघळणारे (fat-soluble) जीवनसत्त्व आहे जे डोळयातील पडद्यामध्ये (retina) प्रकाशसंवेदना प्रक्रियेसाठी (phototransduction) आवश्यक आहे. • हे त्वचा आणि उतींचे आरोग्य (epithelial integrity), रोगप्रतिकारक शक्ती आणि हाडांच्या वाढीस मदत करते. • टोकोफेरोल (Tocopherol): • सामान्यतः व्हिटॅमिन E म्हणून ओळखले जाणारे, हे एक मेदात विरघळणारे अँटीऑक्सिडंट आहे जे पेशींच्या पटलांचे (cell membranes) रिएक्टिव्ह ऑक्सिजन स्पेसिस (ROS) पासून संरक्षण करते. • हे रोगप्रतिकारक संकेतांसाठी (immune signaling) आणि लिपिड पेरॉक्सिडेशन (lipid peroxidation) रोखण्यासाठी महत्त्वपूर्ण आहे. • कॅल्सीफेरोल (Calciferol): • सामान्यतः व्हिटॅमिन D म्हणून ओळखले जाणारे, हे मेदात विरघळणारे जीवनसत्त्व शरीरात अधिक प्रमाणात संप्रेरकासारखे (hormone) कार्य करते. • हे आतड्यांमध्ये कॅल्शियम आणि फॉस्फेटच्या शोषणासाठी अत्यंत आवश्यक आहे, ज्यामुळे मुडदूस (Rickets) आणि ऑस्टिओपोरोसिस (Osteoporosis) यांसारखे आजार रोखले जातात.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('रेटिनॉल (Retinol)') आणि पर्याय 1 ('थायमिन (Thiamin)') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

• हे पाण्यात विरघळणारे असल्याने, ते शरीरात मोठ्या प्रमाणात साठवले जात नाही आणि आहाराद्वारे नियमितपणे घेतले पाहिजे; अतिरिक्त प्रमाण सामान्यतः लघवीद्वारे शरीराबाहेर टाकले जाते.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('रेटिनॉल (Retinol)'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'थायमिन (Thiamin)' हे ठरते. • पर्याय 3 ('टोकोफेरोल (Tocopherol)'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'थायमिन (Thiamin)' हे ठरते. • पर्याय 4 ('कॅल्सीफेरोल (Calciferol)'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'थायमिन (Thiamin)' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('थायमिन (Thiamin)') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 04

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):