सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (4)
योग्य उत्तर तिहेरी बंध > दुहेरी बंध > एकेरी बंध (पर्याय 4) हे आहे.
सविस्तर रासायनिक विश्लेषण:
1. बंध क्रम व बंध सामर्थ्य (Bond Order and Strength): दोन अणूंमध्ये सामायिक केलेल्या इलेक्ट्रॉन जोड्यांची संख्या जितकी जास्त असते, तितके अणुकेंद्रकांमधील आकर्षण बल अधिक तीव्र असते. त्यामुळे बंध तोडण्यासाठी लागणारी ऊर्जा (Bond Dissociation Enthalpy) जास्त लागते.
- तिहेरी बंध (Triple Bond, उदा. $N \equiv N$, $C \equiv C$): $1\sigma + 2\pi$ बंध (6 इलेक्ट्रॉन सामायिक); बंध ऊर्जा सर्वाधिक (~$839\text{ kJ/mol}$).
- दुहेरी बंध (Double Bond, उदा. $O = O$, $C = C$): $1\sigma + 1\pi$ बंध (4 इलेक्ट्रॉन सामायिक); बंध ऊर्जा मध्यम (~$614\text{ kJ/mol}$).
- एकेरी बंध (Single Bond, उदा. $H - H$, $C - C$): फक्त $1\sigma$ बंध (2 इलेक्ट्रॉन सामायिक); बंध ऊर्जा सर्वात कमी (~$348\text{ kJ/mol}$).
2. बंध लांबीशी व्यस्त प्रमाण: बंध सामर्थ्य हे बंध लांबीच्या व्यस्त प्रमाणात असते (तिहेरी बंध सर्वात लहान ~$120\text{ pm}$, तर एकेरी बंध सर्वात लांब ~$154\text{ pm}$ असतो).
पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination):
• पर्याय १ (दुहेरी > एकेरी > तिहेरी): अयोग्य; तिहेरी बंध दुहेरीपेक्षा खूप जास्त मजबूत असतो.
• पर्याय २ (तिहेरी < दुहेरी < एकेरी): हा उलट क्रम आहे (हा बंध लांबीचा क्रम असू शकतो, सामर्थ्याचा नाही).
• पर्याय ३ (तिहेरी = एकेरी = दुहेरी): अयोग्य; बंधांची संख्या बदलल्यास सामर्थ्य समान राहू शकत नाही.
• पर्याय ४ (तिहेरी बंध > दुहेरी बंध > एकेरी बंध): बरोबर उत्तर; उतरत्या क्रमाने तिहेरी बंध सर्वाधिक मजबूत असतो.
परीक्षेतील गुगली / चूक (Exam Trap):
परीक्षार्थी अनेकदा 'चिन्हांच्या दिशेकडे' दुर्लक्ष करतात ($>$ की $<$ चिन्ह) किंवा 'बंध लांबी' (Bond Length) आणि 'बंध सामर्थ्य' (Bond Strength) यात गल्लत करतात. तिहेरी बंधाची लांबी सर्वात कमी, पण सामर्थ्य सर्वाधिक असते!
स्मृती रूपक (Memory Booster):
जास्त दोऱ्या एकत्र = जास्त ताकद (3 दोऱ्या > 2 दोऱ्या > 1 दोरी).
The correct answer is Triple bond > Double bond > Single bond (Option 4).
Comprehensive Chemical Derivation:
1. Bond Order and Bond Enthalpy: As the number of shared electron pairs between two atoms increases, the electrostatic attraction between the nuclei and shared electrons becomes stronger, resulting in higher bond dissociation enthalpy:
- Triple Bond ($C \equiv C$, $N \equiv N$): $1\sigma + 2\pi$ bonds (6 shared electrons); highest bond energy (~$839\text{ kJ/mol}$).
- Double Bond ($C = C$, $O = O$): $1\sigma + 1\pi$ bond (4 shared electrons); intermediate bond energy (~$614\text{ kJ/mol}$).
- Single Bond ($C - C$, $H - H$): $1\sigma$ bond (2 shared electrons); lowest bond energy (~$348\text{ kJ/mol}$).
2. Inverse Relationship with Bond Length: Triple bonds are the shortest (~$120\text{ pm}$) and strongest, while single bonds are the longest (~$154\text{ pm}$) and weakest.
Option Elimination:
• Option 1: Incorrect relative ranking.
• Option 2: Inverted order (reflects bond length, not strength).
• Option 3: Incorrect equivalence.
• Option 4: Correct Answer; Triple bond > Double bond > Single bond.
Exam Trap:
Do not confuse bond length with bond strength. Triple bond is shortest in length but strongest in energy.
Memory Booster:
More bonds = Stronger hold: Triple (3) > Double (2) > Single (1).
स्पष्टीकरण आकृती (Solution Visual Diagram):
स्पष्टीकरणाची आकृती / संदर्भ तक्ता
**
परीक्षार्थी अनेकदा 'चिन्हांच्या दिशेकडे' दुर्लक्ष करतात ($>$ की $<$ चिन्ह) किंवा 'बंध लांबी' (Bond Length) आणि 'बंध सामर्थ्य' (Bond Strength) यात गल्लत करतात. तिहेरी बंधाची लांबी सर्वात कमी, पण सामर्थ्य सर्वाधिक असते!
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 1 ('Double bond > Single bond > Triple bond') with Option 4 ('Triple bond > Double bond > Single bond'). Distinguish the exact context before marking.
**
जास्त दोऱ्या एकत्र = जास्त ताकद (3 दोऱ्या > 2 दोऱ्या > 1 दोरी).
Science Booster: Core Principle — 'Triple bond > Double bond > Single bond'. Connect Chemical Bond and Molecular Structure directly to 'Triple bond > Double bond > Single bond'.
**
• पर्याय १ (दुहेरी > एकेरी > तिहेरी): अयोग्य; तिहेरी बंध दुहेरीपेक्षा खूप जास्त मजबूत असतो.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Double bond > Single bond > Triple bond'): Incorrect. As per official verified records, 'Triple bond > Double bond > Single bond' is the valid fact.
• Option 2 ('Triple bond < Double bond < Single bond'): Incorrect. As per official verified records, 'Triple bond > Double bond > Single bond' is the valid fact.
• Option 3 ('Triple bond = Single bond = Double bond'): Incorrect. As per official verified records, 'Triple bond > Double bond > Single bond' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 4 ('Triple bond > Double bond > Single bond').