Geography
Indian Rivers and Water Resources
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
खालीलपैकी कोणती नदी खचदरीतून वाहते?
Which of the following rivers flows through a rift valley?
पर्याय (Options):
A
तुंगभद्रा नदी
B
गोदावरी नदी
C
अचूक उत्तर (Official Answer)
नर्मदा नदी
D
ब्रह्मपुत्रा नदी
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर नर्मदा नदी हे आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• उगम: नर्मदा नदीचा उगम मध्य प्रदेशातील अनुपपूर जिल्ह्यातील अमरकंटक पठारावरून होतो.
• खचदरी: खचदरी हा भूगर्भीय भेदाच्या कृतीने तयार झालेला उंचावरील प्रदेश किंवा पर्वत रांगांमधील रेषीय आकाराचा सखल प्रदेश असतो. नर्मदा नदी मध्य भारतातील विंध्य आणि सातपुडा पर्वतरांगांच्या दरम्यान असलेल्या एका खचदरीतून पश्चिमेकडे वाहते.
• मार्ग: ही नदी गुजरातच्या भरूच जिल्ह्यात अरबी समुद्राला जाऊन मिळण्यापूर्वी तिच्या उगमापासून सुमारे 1,312 किलोमीटर अंतरावर एका खचदरीतून वाहते.
• उपनद्या: नर्मदा नदीला हिरन, तवा आणि बुढ्नेर नद्यांसह अनेक उपनद्या आहेत, परंतु ती इतर भारतीय नद्यांप्रमाणे त्रिभूज प्रदेश बनवत नसल्याने ती अद्वितीय आहे.
• महत्त्व: ही भारतातील पवित्र नद्यांपैकी एक मानली जाते आणि हिंदू धर्मात भगवान शिवाची कन्या म्हणून पूजली जाते. येथे परिक्रमा किंवा तीर्थयात्रा देखील आयोजित केली जाते, ही अत्यंत पवित्र नदी मानली जाते.
• जलविद्युत ऊर्जा: जलविद्युत निर्मितीसाठी हा एक महत्त्वाचा स्रोत आहे. यावर धरणांची मालिका आहे, ज्यात इंदिरा सागर धरण आणि सरदार सरोवर धरण बांधले गेले आहेत जे लक्षणीय प्रमाणात जलविद्युत निर्मिती करतात.
• जैवविविधता: नदीचे खोरे विविध प्रकारच्या वन्यजीवांना आधार देते, ज्यात अतिशय चिंताजनक नर्मदेतील मृदु कवचाचे कासव आणि असुरक्षित दलदली मगर यांचा समावेश आहे. अतिशय चिंताजनक असलेल्या गंगा नदी डॉल्फिनसाठी ही नदी हिंदी-प्रशांत प्रदेशातील शेवटच्या अधिवासांपैकी एक आहे.