सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर **सत्यशोधक समाज** (पर्याय 1) हे आहे.
**सविस्तर स्पष्टीकरण:**
योग्य उत्तर सत्यशोधक समाज आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
सत्यशोधक समाज:
• ज्योतिबा फुले यांनी 24 सप्टेंबर 1873 रोजी महाराष्ट्रातील पुणे येथे सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली.
• हा एक सुधारणावादी समाज होता ज्याने शिक्षणाला चालना दिली आणि वंचित घटकांमध्ये सामाजिक हक्क, न्याय आणि राजकीय प्रवेश वाढविला.
• शिवाय, त्याचे प्राथमिक लक्ष महाराष्ट्रातील दलित, शूद्र आणि महिलांचे उत्थान आणि समर्थन यावर होते.
• ज्योतिबा फुले यांच्या पत्नी सावित्रीबाई महिला विभागासाठी सामाजिक उपक्रम राबवत असत.
• ज्योतिरावांनी या समाजातील अन्याय्य जातिव्यवस्था आणि सनातनी, अतार्किक ब्राह्मणशाही विरोधात उभे राहण्यासाठी त्याची स्थापना केली.
• स्वत:ला देवाचे दूत आणि सर्वशक्तिमानाशी जोडणारे माध्यम असल्याचा दावा करणाऱ्या ब्राह्मणांना त्यांनी आव्हान दिले.
• समाजाने वैदिक संस्कृती, उपनिषद, आणि आर्य समाजाचे वर्चस्व नाकारले.
• त्याऐवजी, त्यांच्या मते, आर्य समाज आर्येतरांना दडपण्याचा आणि वंचित ठेवण्याचा प्रयत्न करतो, ज्याचा त्यांनी निषेध केला.
• कोल्हापूर संस्थानाचे मराठा शासक शाहू महाराज यांनी फुले यांच्या मृत्यूनंतर चळवळ चालू ठेवली.
• पुढे भाऊराव पाटील आणि नाना पाटील, केशवराव जेधे, माधवराव बागल, खंडेराव बागल अशा इतर मराठा नेत्यांनी ही चळवळ जिवंत ठेवली.
• तथापि, 1930 च्या दशकात समाज हळूहळू विसर्जित झाला कारण हे नेते भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसमध्ये सामील होऊ लागले.
**पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination):**
• **पर्याय 1 (सत्यशोधक समाज)**: बरोबर उत्तर; मुख्य संकल्पनेनुसार अचूक पर्याय.
• **पर्याय 2 (आर्य समाज)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही.
• **पर्याय 3 (ब्राह्मो समाज)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही.
• **पर्याय 4 (गांधी समाज)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही.
**परीक्षेतील गुगली / चूक (Exam Trap):**
परीक्षार्थी अनेकदा पर्यायांची घाईगडबडीत निवड करताना फसतात. प्रश्नातील प्रमुख संज्ञा आणि मुख्य संकल्पनेवर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे.
**स्मृती रूपक (Memory Booster):**
संकल्पना सूत्र: सत्यशोधक समाज = पर्याय (1).
The correct answer is **Satya Shodhak Samaj** (Option 1).
**Comprehensive Derivation:**
The correct answer is Satya Shodhak Samaj.
Explanation & Key Takeaways:
Satya Shodhak Samaj:
• Jyotiba Phule founded Satyashodhak Samaj in Pune, Maharashtra, on 24th September 1873.
• It was a reformational society that promoted education and increased social rights, justice and political access in the deprived sections.
• Moreover, its primary focus was on uplifting and supporting Dalits, Shudras, and women in Maharashtra.
• Jyotiba Phule’s wife, Savitribai, used to administer the social activities for the women’s section.
• Jyotirao established it to stand against the unfair caste system and orthodox, illogical brahminical status in this society.
• He challenged the brahmins who claimed themselves to be God’s messenger and a connecting medium to the almighty.
• The Samaj rejected the approach of Vedic culture, Upanishad, and the predominance of Aryan society.
• Instead, according to him, Aryan society tries to suppress and deprive the non-Aryans, which he protested.
• Shahu Maharaj, a Maratha ruler of the princely state Kolhapur, continued the movement after the death of Phule.
• Later, Bhaurao Patil and other Maratha leaders like Nana Patil, Keshavrao Jedhe, Madhavrao Bagal, and Khanderao Bagal kept this movement alive.
• However, the Samaj gradually dissolved during the 1930s as these leaders started to join the Indian National Congress.
**Option Elimination:**
• **Option 1 (Satya Shodhak Samaj)**: Correct Answer; accurate according to canonical reference.
• **Option 2 (Arya Samaj)**: Incorrect distractor.
• **Option 3 (Brahmo Samaj)**: Incorrect distractor.
• **Option 4 (Gandhi Samaj)**: Incorrect distractor.
**Exam Trap:**
Be careful of misleading distractors and subtle terminology differences. Verify core properties before selecting your answer.
**Memory Booster:**
Core mnemonic rule: Satya Shodhak Samaj corresponds to Option (1).
परीक्षार्थी अनेकदा पर्यायांची घाईगडबडीत निवड करताना फसतात. प्रश्नातील प्रमुख संज्ञा आणि मुख्य संकल्पनेवर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे.
Be careful of misleading distractors and subtle terminology differences. Verify core properties before selecting your answer.
संकल्पना सूत्र: सत्यशोधक समाज = पर्याय (1).
Core mnemonic rule: Satya Shodhak Samaj corresponds to Option (1).
**पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination):**
• **पर्याय 1 (सत्यशोधक समाज)**: बरोबर उत्तर; मुख्य संकल्पनेनुसार अचूक पर्याय.
• **पर्याय 2 (आर्य समाज)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही.
• **पर्याय 3 (ब्राह्मो समाज)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही.
• **पर्याय 4 (गांधी समाज)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही.
**Option Elimination:**
• **Option 1 (Satya Shodhak Samaj)**: Correct Answer; accurate according to canonical reference.
• **Option 2 (Arya Samaj)**: Incorrect distractor.
• **Option 3 (Brahmo Samaj)**: Incorrect distractor.
• **Option 4 (Gandhi Samaj)**: Incorrect distractor.