General Science
Optics
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
मानवी डोळा वस्तूची प्रतिमा त्याच्या ______ वर तयार करतो.
The human eye forms an image of an object on its ______.
पर्याय (Options):
A
श्वेतमंडल
B
बुबुळ
C
वर्णपटल
D
अचूक उत्तर (Official Answer)
दृष्टिपटल
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (4)
योग्य उत्तर **दृष्टिपटल** (पर्याय 4) हे आहे.
**सविस्तर स्पष्टीकरण:**
योग्य उत्तर दृष्टिपटल आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
संकल्पना:
• डोळा आपल्याला वस्तूंचे दृष्य पाहण्यात मदत करतो आणि प्रकाशाची समज, रंग आणि खोली समजण्यात देखील मदत करतो.
• मानवी डोळ्यामध्ये खालील भाग असतात:
• श्वेतमंडल, पारपटल, बुबुळ, बाहुली, लेन्स, दृष्टिपटल आणि नेत्र चेता.
दृष्टिपटल:
• ही डोळ्याची प्रकाश-संवेदनशील पृष्ठभाग आहे ज्यावर प्रतिमा तयार होते.
• पारपटलामध्ये लागोपाठ अपवर्तनाने दृष्टिपटलावर प्रतिमा तयार होते. जलीय विनोद, भिंग आणि काचपात्र विनोद.
• दृष्टिपटलावर वास्तविक आणि उलटी प्रतिमा तयार होते.
• हे मेंदूद्वारे दृश्य समजण्यासाठी प्रतिमेचे विद्युतीय तंत्रिका आवेगांमध्ये रूपांतर करते.
स्पष्टीकरण-
• दृष्टिपटलावर पारपटल, जलीय विनोद, भिंग आणि विट्रीयस ह्युमर येथे अनुक्रमिक अपवर्तनाने प्रतिमा तयार होते.
• दृष्टिपटलावर वास्तविक आणि उलटी प्रतिमा तयार होते.
पूरक माहिती:
डोळ्यांचे वेगवेगळे भाग आणि त्यांची कार्ये सारणीमध्ये दर्शविली आहेत:
+---------------+-------------------------------------------------------------+----------------------------------------------------------------------------+
| भागाचे नाव | वैशिष्ट्ये | कार्य |
+---------------+-------------------------------------------------------------+----------------------------------------------------------------------------+
| पारपटल | पारदर्शक गोलाकार पटल डोळ्याचा पुढचा भाग झाकतो | या पटलाद्वारे प्रकाश डोळ्यात प्रवेश करतो; बहुतेक अपवर्तन येथे होते |
| डोळ्याचे भिंग | डोळ्यातील पारदर्शक, द्विबहिर्वक्र रचना | दृष्टिपटलावर वस्तू फोकस करण्यासाठी आवश्यक असलेले बारीक समायोजन प्रदान करते |
| बुबुळ | पा रपटल आणि भिंग यांदरम्यान गडद स्नायुंचा मध्यपटल | बाहुली च्या आकारावर नियंत्रण ठेवते |
| बाहुली | बुबुळांमधील एक छिद्र ज्याद्वारे प्रकाश डोळ्यात प्रवेश करतो | डोळ्यात प्रवेश करणार्‍या प्रकाशाचे प्रमाण नियंत्रित करते |
| रोमक स्नायु | डोळ्याच्या भिंगाला जोडलेले | डोळ्यात प्रवेश करणार्‍या प्रकाशाचे प्रमाण नियंत्रित करते |
| दृष्टिपटल | डोळ्याची प्रकाश-संवेदनशील पृष्ठभाग ज्यावर प्रतिमा तयार होते | नेत्र चेताद्वारे मेंदूमध्ये प्रसारित होणारे सिग्नल तयार करतात |
| नेत्र चेता | दृष्टिपटलाशी संलग्न | दृष्टिपटलापासून मेंदूला दृश्य माहिती प्रसारित करते |
+---------------+-------------------------------------------------------------+----------------------------------------------------------------------------+
**पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination):**
• **पर्याय 1 (श्वेतमंडल)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही.
• **पर्याय 2 (बुबुळ)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही.
• **पर्याय 3 (वर्णपटल)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही.
• **पर्याय 4 (दृष्टिपटल)**: बरोबर उत्तर; मुख्य संकल्पनेनुसार अचूक पर्याय.
**परीक्षेतील गुगली / चूक (Exam Trap):**
परीक्षार्थी अनेकदा पर्यायांची घाईगडबडीत निवड करताना फसतात. प्रश्नातील प्रमुख संज्ञा आणि मुख्य संकल्पनेवर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे.
**स्मृती रूपक (Memory Booster):**
संकल्पना सूत्र: दृष्टिपटल = पर्याय (4).
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:
परीक्षार्थी अनेकदा पर्यायांची घाईगडबडीत निवड करताना फसतात. प्रश्नातील प्रमुख संज्ञा आणि मुख्य संकल्पनेवर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे.
स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:
संकल्पना सूत्र: दृष्टिपटल = पर्याय (4).
पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:
**पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination):** • **पर्याय 1 (श्वेतमंडल)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही. • **पर्याय 2 (बुबुळ)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही. • **पर्याय 3 (वर्णपटल)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही. • **पर्याय 4 (दृष्टिपटल)**: बरोबर उत्तर; मुख्य संकल्पनेनुसार अचूक पर्याय.