History
Maratha Confederacy
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
ब्रिटीशांसोबत कोणत्या भोसल्यांच्या अध्यक्षाने "नागपूरच्या तहावर" स्वाक्षरी केली?
Which Bhosale president signed the "Treaty of Nagpur" with the British?
पर्याय (Options):
A
जानोजी
B
अचूक उत्तर (Official Answer)
अप्पा साहेब
C
राघोजी
D
सुजानबाई
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर **अप्पा साहेब** (पर्याय 2) हे आहे.
**सविस्तर स्पष्टीकरण:**
योग्य उत्तर अप्पा साहेब आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
नागपूरचा तह -
• 1816 मध्ये नागपूरचा तह झाला.
• भोसले अध्यक्ष अप्पा साहेब आणि ब्रिटिश गव्हर्नर-जनरल लॉर्ड हेस्टिंग्ज यांच्यात हा तह झाला.
• 1816 मध्ये रघुनाथ भोसलेच्या मृत्यूनंतर, हेस्टिंग्जच्या निमित्तानं एकापाठोपाठ एक युद्ध सुरू झालं.
• उत्तराधिकारी युद्धाचा भाग म्हणून इंग्रजांशी नागपूरचा तह केला. नागपूरच्या करारावर स्वाक्षरी करून कंपनीने शहरावर धोरणात्मक नियंत्रण मिळवले, जे संरक्षण आणि गुन्हा या दोन्हीसाठी फायदेशीर होते.
महत्त्वाची टीप:
तिसरे इंग्रज-मराठा युद्ध
• ब्रिटीश ईस्ट इंडिया कंपनी आणि भारतातील मराठा साम्राज्य यांच्यातील हा अंतिम आणि निर्णायक संघर्ष होता.
• सैन्याचे नेतृत्व गव्हर्नर-जनरल हेस्टिंग्स करत होते, त्यांना जनरल थॉमस हिस्लॉपच्या नेतृत्वाखालील सैन्याने पाठिंबा दिला होता.
• ब्रिटीश ईस्ट इंडिया कंपनीच्या सैन्याने मराठा प्रदेशावर केलेल्या आक्रमणापासून याची सुरुवात झाली आणि ब्रिटिशांची संख्या जास्त असली तरी मराठा सैन्य हरले आणि मारले गेले.
• खडकी आणि कोरेगावच्या लढाईत पेशव्यांचा पराभव झाला.
• ब्रिटिशांच्या विजयामुळे मराठा साम्राज्याचे तुकडे झाले.
• 3 जून 1818 रोजी पेशव्यांनी शरणागती पत्करली आणि त्यांना कानपूरजवळील बिथूर येथे एका छोट्या वसाहतीत ठेवण्यात आले.
• त्याचा बराचसा प्रदेश जोडण्यात आला आणि तो बॉम्बे संस्थानांचा एक भाग बनला.
• पेशवा हे पद रद्द करण्यात आले.
• 1818 मध्ये इंग्रज आणि होळकर यांच्यात मंदसोरचा तह झाला.
• पेशव्यांच्या अधिपत्यातून निर्माण झालेले साताऱ्याचे छोटेसे राज्य प्रतापसिंह यांना देण्यात आले.
**पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination):**
• **पर्याय 1 (जानोजी)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही.
• **पर्याय 2 (अप्पा साहेब)**: बरोबर उत्तर; मुख्य संकल्पनेनुसार अचूक पर्याय.
• **पर्याय 3 (राघोजी)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही.
• **पर्याय 4 (सुजानबाई)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही.
**परीक्षेतील गुगली / चूक (Exam Trap):**
परीक्षार्थी अनेकदा पर्यायांची घाईगडबडीत निवड करताना फसतात. प्रश्नातील प्रमुख संज्ञा आणि मुख्य संकल्पनेवर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे.
**स्मृती रूपक (Memory Booster):**
संकल्पना सूत्र: अप्पा साहेब = पर्याय (2).
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:
परीक्षार्थी अनेकदा पर्यायांची घाईगडबडीत निवड करताना फसतात. प्रश्नातील प्रमुख संज्ञा आणि मुख्य संकल्पनेवर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे.
स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:
संकल्पना सूत्र: अप्पा साहेब = पर्याय (2).
पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:
**पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination):** • **पर्याय 1 (जानोजी)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही. • **पर्याय 2 (अप्पा साहेब)**: बरोबर उत्तर; मुख्य संकल्पनेनुसार अचूक पर्याय. • **पर्याय 3 (राघोजी)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही. • **पर्याय 4 (सुजानबाई)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही.