polity
Judiciary
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
खालीलपैकी कोणत्या खटल्यात सर्वोच्च न्यायालयाने उल्लेख केला आहे की, प्राथमिक शिक्षणाचा मूलभूत हक्क हा भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 21 अंतर्गत जीविताच्या हक्काचा एक भाग आहे?
In which of the following cases did the Supreme Court mention that the Fundamental Right to Primary Education is the Right to Life under Article 21 of the Indian Constitution?
पर्याय (Options):
A
पी. सांबामूर्ती विरुद्ध भारत सरकार
B
नवतेज सिंह जोहर विरुद्ध भारत सरकार
C
अचूक उत्तर (Official Answer)
उन्नी कृष्णन विरुद्ध आंध्रप्रदेश राज्य
D
श्रेया सिंघल विरुद्ध भारत सरकार
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
उन्नी कृष्णन विरुद्ध आंध्रप्रदेश राज्य हे योग्य उत्तर आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• उन्नी कृष्णन विरुद्ध आंध्रप्रदेश राज्य या खटल्यात सर्वोच्च न्यायालयाने भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 21 अंतर्गत प्राथमिक शिक्षणाचा मूलभूत हक्क हा जीविताच्या हक्काचा भाग म्हणून मान्य केला होता.
• हा ऐतिहासिक निकाल 1993 मध्ये देण्यात आला होता.
• या निकालाने बालकांचा मोफत व सक्तीचे शिक्षण हक्क कायदा, 2009, ज्याला RTE कायदा असेही म्हणतात, त्याच्या अंमलबजावणीत महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली होती.
• न्यायालयाने असे म्हटले होते की, शिक्षणाचा हक्क हा जीविताच्या आणि प्रतिष्ठेच्या हक्काशी थेट जोडलेला आहे.
• व्यक्तींच्या विकासात आणि सक्षमीकरणात शिक्षणाचे महत्त्व, यावर त्यांनी भर दिला होता.
पूरक माहिती:
• पी. सांबामूर्ती विरुद्ध भारत सरकार
• हा खटला, आंध्रप्रदेश राज्यातील राज्यपालांच्या नियुक्ती आणि अधिकारांशी संबंधित आहे.
• सर्वोच्च न्यायालयाने, राज्य प्रशासकीय न्यायाधिकरणाचे निर्णय रद्द करण्याचा राज्यपालांचा अधिकार असंवैधानिक असल्याचा निकाल दिला होता.
• नवतेज सिंग जोहर विरुद्ध भारत सरकार
• हा खटला, भारतात समलैंगिकतेला गुन्हेगारीमुक्त करण्यासाठी प्रसिद्ध आहे.
• 2018 मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने भारतीय दंड संहितेच्या कलम 377 चे काही भाग रद्द ठरवले होते.
• श्रेया सिंघल विरुद्ध भारत सरकार
• हा खटला, भारतातील भाषण व अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यासाठी महत्त्वाचा आहे.
• 2015 मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने माहिती तंत्रज्ञान कायदा, 2000 मधील कलम 66A रद्दबातल ठरवले होते, जे असंवैधानिक मानले गेले होते.