polity
Judiciary
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांना पदावरून दूर करण्याच्या प्रस्तावावर लोकसभेतील __________ सदस्यांची किंवा राज्यसभेतील __________ सदस्यांची सही असणे आवश्यक आहे, तेव्हाच तो प्रस्ताव संसदेत मांडला जातो.
The Supreme Court Judges Removal motion must be signed by __________ members in the Lok Sabha or __________ members in the Rajya Sabha to adopt the motion in the parliament.
पर्याय (Options):
A
54; 27
B
75; 37
C
अचूक उत्तर (Official Answer)
100; 50
D
150; 75
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
या प्रश्नाचे योग्य उत्तर 100 सदस्य लोकसभेत आणि 50 सदस्य राज्यसभेत हे आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• भारतातील सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांना पदावरून दूर करण्याच्या प्रस्तावावर किमान लोकसभेतील 100 सदस्यांची आणि राज्यसभेतील 50 सदस्यांची सही असणे आवश्यक आहे.
• सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांना पदावरून दूर करण्याची प्रक्रिया भारतीय संविधानाच्या कलम 124(4) मध्ये नमूद केली आहे.
• न्यायाधीशांना पदावरून दूर करण्याची कारणे सिद्ध झालेले गैरवर्तन किंवा अक्षमता यापुरतीच मर्यादित आहेत, त्यामुळे न्यायाधीशांना मनमानी पद्धतीने पदावरून दूर केले जाऊ शकत नाही.
• एकदा का प्रस्ताव स्वीकारला गेला की, तो तीन सदस्यांच्या समितीकडे सोपवला जातो. या समितीमध्ये सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश, उच्च न्यायालयाचे मुख्य न्यायाधीश आणि एक प्रतिष्ठित न्यायशास्त्रज्ञांचा समावेश असतो.
• जर समितीला आरोप योग्य वाटले, तर न्यायाधीशांना पदावरून दूर करण्यासाठी हा प्रस्ताव संसदेच्या दोन्ही सभागृहांमध्ये उपस्थित असलेल्या आणि मतदान करणाऱ्या सदस्यांच्या दोन-तृतीयांश बहुमताने मंजूर होणे आवश्यक आहे.
पूरक माहिती:
• न्यायाधीश (तपास) अधिनियम, 1968
• सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांना पदावरून दूर करण्याची प्रक्रिया न्यायाधीश (तपास) अधिनियम, 1968 नुसार केली जाते.
• प्रस्ताव स्वीकारल्यानंतरची प्रक्रिया, जसे की तपास समितीची स्थापना आणि संसदेतील मतदानाची मर्यादा यांचा तपशील या कायद्यात दिलेला आहे.
• या कायद्यामुळे न्यायाधीशांचे स्वातंत्र्य जपले जाते आणि त्यांना मनमानी पद्धतीने पदावरून काढता येत नाही.