polity
Central Government
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?
Consider the following statements regarding collective responsibility of the Council of Ministers: Statement 1: The Union Council of Ministers is collectively responsible to the Lok Sabha. Statement 2: In bicameral states, the State Council of Ministers is responsible to the Legislative Council. Which of the statements given above are correct?
पर्याय (Options):
A
अचूक उत्तर (Official Answer)
फक्त विधान 1
B
फक्त विधान 2
C
विधान 1 आणि विधान 2 दोन्ही
D
विधान 1 आणि विधान 2 दोन्ही नाही
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर फक्त विधान 1 आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• भारतीय संविधानानुसार, केंद्रीय मंत्रिमंडळ हे संसदेच्या कनिष्ठ सभागृहाला म्हणजेच लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते.
• सामूहिक उत्तरदायित्वाचे हे तत्त्व भारताच्या संविधानाच्या अनुच्छेद 75(3) मध्ये नमूद केले आहे.
• याचा अर्थ असा आहे की सर्व मंत्री एकत्रच राहतात आणि एकत्रच पद सोडतात; जर लोकसभेने मंत्रिमंडळाविरुद्ध अविश्वास प्रस्ताव पारित केला, तर सर्व मंत्र्यांनी राजीनामा देणे आवश्यक आहे.
• सामूहिक उत्तरदायित्वाच्या संकल्पनेमुळे मंत्रिमंडळाच्या निर्णय प्रक्रियेत एकसंधता सुनिश्चित होते.
• भारतात प्रचलित असलेल्या संसदीय प्रणालीचे हे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य आहे.
• विधान 1 बरोबर आहे कारण ते या संवैधानिक तरतुदीशी जुळते की केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला जबाबदार आहे.
पूरक माहिती:
• विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते
• हे विधान चुकीचे आहे कारण द्विसदनीय विधानमंडळ असलेल्या राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ हे विधानसभेला जबाबदार असते, जे कनिष्ठ सभागृह आहे, विधान परिषदेला नाही.
• हे तत्त्व भारताच्या संविधानाच्या अनुच्छेद 164(2) मध्ये नमूद केले आहे.
• विधान परिषद (वरचे सभागृह) राज्य मंत्रिमंडळाला सामूहिकरित्या जबाबदार धरत नाही.
• राज्यांमध्ये, कार्यकारी मंडळाची जबाबदारी सुनिश्चित करण्यात विधानसभा लोकसभेप्रमाणेच भूमिका बजावते.