geography
Indian Economic and Human Geography
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
कोणता क्षेत्र भूजल सर्वाधिक वापरतो?
Which sector uses the groundwater maximally?
पर्याय (Options):
A
शैक्षणिक
B
अचूक उत्तर (Official Answer)
कृषी
C
औद्योगिक
D
घरगुती
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर कृषी आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• कृषी हा जागतिक स्तरावर भूजलाचा सर्वात मोठा ग्राहक आहे, जो एकूण भूजल काढण्याच्या सुमारे 70% वाटा घेतो.
• भारतासारख्या देशांमध्ये, कृषी क्षेत्र सुमारे 90% भूजल वापरते.
• विशेषतः कोरड्या आणि अर्ध-कोरड्या प्रदेशात जिथे पृष्ठभागावरील पाणी अपुरे आहे, तिथे सिंचनासाठी भूजल महत्त्वाचे आहे.
• शेतीच्या उद्देशांसाठी भूजलाचा अतिवापर केल्यामुळे अनेक प्रदेशांमध्ये जलभूगर्भाचा लक्षणीय ऱ्हास झाला आहे.
• भूजल संसाधनांची शाश्वतता सुनिश्चित करण्यासाठी शेतीमध्ये कार्यक्षम जल व्यवस्थापन पद्धती आवश्यक आहेत.
पूरक माहिती:
• भूजल कमी होणे: शेतीसाठी भूजलाचा अतिवापर केल्याने पाण्याची पातळी कमी होऊ शकते आणि विहिरी कोरड्या पडू शकतात.
• सिंचन तंत्र: ठिबक आणि तुषार सिंचन हे पारंपारिक पूर सिंचनाच्या तुलनेत अधिक पाणी-कार्यक्षम पद्धती आहेत.
• जलसंधारण: पर्जन्यजल संकलन आणि दुष्काळ-प्रतिरोधक पिकांचा वापर यांसारख्या तंत्रांमुळे भूजल संवर्धनास मदत होते.
• शासकीय धोरणे: अनेक सरकारांनी भूजल काढण्याचे नियमन करण्यासाठी आणि शाश्वत कृषी पद्धतींना प्रोत्साहन देण्यासाठी धोरणे लागू केली आहेत.
• हवामान बदल: हवामानातील बदलामुळे कृषी क्षेत्रात भूजलाची उपलब्धता आणि मागणीवर परिणाम होऊ शकतो.