सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
बरोबर उत्तर केरळ आहे.
मुख्य मुद्दे
• राष्ट्रीय बहुआयामी गरीबी निर्देशांक :
• राष्ट्रीय MPI प्रकल्पाचे उद्दिष्ट ग्लोबल MPI ची रचना करणे आणि जागतिक MPI क्रमवारीत भारताचे स्थान सुधारण्याच्या मोठ्या उद्दिष्टासह व्यापक सुधारणा कृती योजना तयार करण्यासाठी जागतिक स्तरावर संरेखित आणि तरीही सानुकूलित भारत MPI तयार करणे हे आहे .
• भारताचे राष्ट्रीय MPI आरोग्य, शिक्षण आणि राहणीमान या तीन मोठ्या परिमाणांमध्ये कुटुंबांना भेडसावणाऱ्या अनेक आणि एकाच वेळी वंचितांना कॅप्चर करते.
• NITI आयोग हे बहुआयामी गरीबी निर्देशांक (MPI) साठी नोडल मंत्रालय आहे.
• निर्देशांकाच्या प्रकाशन संस्थांशी (ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटीचा ऑक्सफर्ड पॉव्हर्टी अँड ह्युमन डेव्हलपमेंट इनिशिएटिव्ह (OPHI) आणि संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम (UNDP)) यांच्याशी संलग्न होण्यासाठी NITI आयोग जबाबदार आहे.
• NITI आयोग राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांना त्यांच्या कामगिरीच्या आधारे क्रमवारी लावण्यासाठी जबाबदार आहे आणि प्रत्येक राष्ट्रीय MPI निर्देशकाशी मॅप केलेल्या बारा लाइन मंत्रालयांचा सल्ला घेण्यासाठी आंतर-मंत्रालय MPI समन्वय समिती (MPICC) देखील स्थापन केली आहे.
• MPI चा आधारभूत अहवाल 2015-16 मध्ये घेण्यात आलेल्या चौथ्या राष्ट्रीय कुटुंब आरोग्य सर्वेक्षण (NFHS) वर आधारित आहे.
• FHS हे भारत सरकारच्या आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालयाच्या अंतर्गत इंटरनॅशनल इन्स्टिट्यूट फॉर पॉप्युलेशन सायन्सेस (IIPS) द्वारे आयोजित केले जाते. अतिरिक्त माहिती
• कॅबिनेट सचिवांच्या ग्लोबल इंडेक्स फॉर रिफॉर्म्स अँड ग्रोथ (GIRG) उपक्रमांतर्गत, देशाच्या कामगिरीचे निरीक्षण मानव विकास निर्देशांक (HDI), जागतिक भूक निर्देशांक (GHI), जागतिक स्पर्धात्मकता निर्देशांक (GCI), मानवी भांडवल निर्देशांकासह 29 जागतिक निर्देशांकांवर केले जात आहे. (HCI), ग्लोबल इनोव्हेशन इंडेक्स (GII), इतर.
• बहुआयामी गरीबी निर्देशांक (एमपीआय) त्यापैकी एक आहे.
• या सरावाचा उद्देश महत्त्वाच्या सामाजिक, आर्थिक आणि इतर आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यताप्राप्त निर्देशांकांच्या देखरेख यंत्रणेचा लाभ घेणे, परिणाम सुधारण्यासाठी सुधारणा घडवून आणण्यासाठी आणि जागतिक स्तरावर या निर्देशांकांमध्ये भारताच्या कामगिरीमध्ये त्या अनुषंगाने प्रतिबिंबित करण्यासाठी साधने म्हणून या निर्देशांकांचा वापर सक्षम करणे हा आहे.
The correct answer is Kerala.
Explanation & Key Takeaways:
• National Multidimensional Poverty Index:
• The National MPI Project is aimed at deconstructing the Global MPI and creating a globally aligned and yet customised India MPI for drawing up comprehensive Reform Action Plans with the larger goal of improving India’s position in the Global MPI rankings.
• India’s national MPI captures multiple and simultaneous deprivations faced by households across the three macro dimensions of health, education, and living standards.
• NITI Aayog is the nodal Ministry for the Multidimensional Poverty Index (MPI).
• NITI Aayog is also responsible for engaging with the publishing agencies of the index (Oxford University’s Oxford Poverty and Human Development Initiative (OPHI) and the United Nations Development Programme (UNDP)).
• NITI Aayog is also responsible for ranking States and Union Territories based on their performance and has also constituted an inter-ministerial MPI Coordination Committee (MPICC) to consult twelve Line Ministries mapped to each National MPI indicator.
• The Baseline Report of MPI is based on the fourth National Family Health Survey (NFHS) taken up during 2015-16.
• FHS is conducted by the International Institute for Population Sciences (IIPS) under the Ministry of Health and Family Welfare, Government of India.
Related Concepts:
• Under the Cabinet Secretary’s Global Indices for Reforms and Growth (GIRG) initiative, the country’s performance is being monitored across 29 global indices including Human Development Index (HDI), Global Hunger Index (GHI), Global Competitiveness Index (GCI), Human Capital Index (HCI), Global Innovation Index (GII), among others.
• Multidimensional Poverty Index (MPI) is one of them.
• This exercise is aimed at leveraging the monitoring mechanism of important social, economic, and other internationally recognised indices, enabling the utilisation of these indices as tools for bringing about reforms to improve outcomes and correspondingly reflect them in India’s performance in these indices globally.