General Science
Classification of Elements and Periodicity in Properties
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
खालीलपैकी कोणत्या मूलद्रव्याची संयोजकता (Valency) **शून्य (0)** आहे?
Which of the following chemical elements has **zero (0)** valency?
पर्याय (Options):
A
लिथियम (Lithium)
B
बेरिलियम (Beryllium)
C
अचूक उत्तर (Official Answer)
हेलियम (Helium)
D
फ्लोरिन (Fluorine)
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
**हेलियम (Helium - He)** ची **संयोजकता शून्य (0)** असते.
मूलद्रव्याची संयोजकता म्हणजे त्याच्या अणूची इतर अणूंशी संयोग पावण्याची क्षमता. हेलियमचा अणुअंक 2 असून त्याचे इलेक्ट्रॉन संरूपण '2' ($1s^2$) आहे. त्याच्या पहिल्या आणि बाह्यतम 'K' कवचाची कमाल क्षमता 2 इलेक्ट्रॉन्स असते, म्हणजेच त्याचे द्विक (Duplet) पूर्णपणे भरलेले असते. त्यामुळे तो कोणताही इलेक्ट्रॉन देत नाही, घेत नाही किंवा भागीदारी करत नाही. अशा राजवायूंची (Noble gases) रासायनिक संयोजकता शून्य असते.
स्पष्टीकरण आकृती (Solution Visual Diagram):
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:
संयोजक इलेक्ट्रॉन (Valence electrons) आणि संयोजकता (Valency) यात फरक असतो. हेलियममध्ये 2 व्हॅलेन्स इलेक्ट्रॉन असतात, परंतु त्याची रासायनिक **संयोजकता शून्य** असते.
स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:
शून्य संयोजकता कुटुंब (गट 18 राजवायू): • **हेलियम (He)** = 2 (पूर्ण द्विक, Valency = 0) • **निऑन (Ne), आर्गॉन (Ar), क्रिप्टॉन (Kr)...** = (पूर्ण अष्टक, Valency = 0)
पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:
• पर्याय 1 (लिथियम - Li): अणुअंक 3 (2, 1); 1 इलेक्ट्रॉन देतो → संयोजकता = 1. • पर्याय 2 (बेरिलियम - Be): अणुअंक 4 (2, 2); 2 इलेक्ट्रॉन देतो → संयोजकता = 2. • पर्याय 3 (हेलियम - He): बरोबर; पूर्ण भरलेले द्विक → संयोजकता = 0. • पर्याय 4 (फ्लोरिन - F): अणुअंक 9 (2, 7); 1 इलेक्ट्रॉन घेतो → संयोजकता = 1.