General Science
Botany
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
खालीलपैकी कोणती वनस्पती टर्पेन्टाईन (तारपीन) तेलाचा प्राथमिक स्रोत आहे?
Which of the following plants is the primary source of Turpentine oil?
पर्याय (Options):
A
मॉस वनस्पती (Bryophyta)
B
फर्न वनस्पती (Pteridophyta)
C
सूर्यफूल वनस्पती (Sunflower)
D
अचूक उत्तर (Official Answer)
पायनस वनस्पती (Pinus / Pine Tree)
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (4)
टर्पेन्टाईन तेल (Turpentine oil / तारपीनचे तेल) हे **पायनस (Pinus / पाइन वृक्ष)** या अनावृत्तबीजी (Gymnosperm) कोनिफर वनस्पतीपासून मिळवले जाते.
पाइनच्या खोडाला खाचा पाडून त्यातून निघणारा चिकट राळ (Oleoresin) गोळा केला जातो. या पाइन राळेचे वाफेच्या साहाय्याने ऊर्ध्वपातन (Steam Distillation) केल्यावर उडणशील टर्पेन्टाईन तेल आणि अविद्राव्य 'रोझिन' (Rosin) मिळते. टर्पेन्टाईनचा वापर पेंट आणि वार्निशमध्ये विद्रावक (solvent) म्हणून केला जातो.
स्पष्टीकरण आकृती (Solution Visual Diagram):
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:
पायनस ही **अनावृत्तबीजी (Gymnosperm)** वनस्पती आहे, ज्यामध्ये बीजे उघडी असतात व कोन्स (cones) तयार होतात. ही वनस्पती हिमालयीन थंड प्रदेशात मोठ्या प्रमाणावर आढळते.
स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:
संज्ञा जोडगोळी: **P**inus (पाइन) = **P**aint solvent (Turpentine / तारपीन तेल) + **P**aper pulp.
पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:
• पर्याय 1 (मॉस): ब्रायोफायटा वर्गातील साधी वनस्पती; तेल उत्पादन करत नाही. • पर्याय 2 (फर्न): टेरिडोफायटा वर्गातील वनस्पती; टर्पेन्टाईनचा स्रोत नाही. • पर्याय 3 (सूर्यफूल): खाद्यतेल (Sunflower oil) देते, औद्योगिक टर्पेन्टाईन तेल नाही. • पर्याय 4 (पायनस): तंतोतंत बरोबर; कोनिफर पाइन वृक्षाच्या राळेपासून तारपीन तेल तयार होते.