MPSC Test Logo mpsctest.in
General Science Light, Optics & Optical Instruments FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

वाळवंटात किंवा उन्हाळ्यात रस्त्यावर दिसणारे मृगजळ (Mirage) हे खालीलपैकी कशाचे उदाहरण आहे?

Mirage is an example of:

पर्याय (Options):
A

प्रकाशाचे परावर्तन

B

प्रकाशाचे केवळ अपवर्तन

C

प्रकाशाचे एकूण अंतर्गत परावर्तन (TIR)

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

प्रकाशाचे विखुरण (Scattering)

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
मृगजळ (Mirage) ही प्रकाशाच्या एकूण अंतर्गत परावर्तनामुळे (Total Internal Reflection - TIR) घडणारी नैसर्गिक प्रकाशीय भ्रम-घटना आहे. उन्हाळ्यात जमिनीलगतची हवा तापल्याने विरळ होते (कमी अपवर्तनांक), तर वरची हवा थंड व दाट असते (जास्त अपवर्तनांक). वरून खाली येणारे प्रकाशकिरण अधिकाधिक स्तंभिकेपासून दूर झुकतात. जेव्हा आपातन कोन क्रांतिक कोनापेक्षा ($i > \theta_c$) मोठा होतो, तेव्हा प्रकाशकिरणांचे पूर्ण अंतर्गत परावर्तन होते आणि निरीक्षकाला रस्त्यावर पाण्याचा आभास (उलटी प्रतिमा) दिसतो.
स्पष्टीकरण आकृती (Solution Visual Diagram):
Solution Diagram

स्पष्टीकरणाची आकृती / संदर्भ तक्ता

Solution Diagram
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

मृगजळाच्या निर्मितीमध्ये अपवर्तन (Refraction) आणि एकूण अंतर्गत परावर्तन (TIR) दोन्ही समाविष्ट असतात, परंतु अंतिम प्रतिमा परावर्तित होण्याचे निर्णायक भौतिक कारण 'एकूण अंतर्गत परावर्तन' हेच आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

TIR ची प्रमुख 4 उदाहरणे: 1. मृगजळ (Mirage), 2. हिऱ्याची चमक (Brilliance of Diamond), 3. ऑप्टिकल फायबर (Optical Fiber), 4. अंतर्दर्शन (Endoscopy).

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

• पर्याय 1 (केवळ परावर्तन): मृगजळात प्रारंभी सलग अपवर्तन आणि शेवटी TIR होते, साधे सपाट परावर्तन नाही. • पर्याय 2 (केवळ अपवर्तन): अपवर्तन किरण वाकवते, परंतु जमिनीजवळ प्रकाश वर वळण्याचे कारण TIR आहे. • पर्याय 3 (एकूण अंतर्गत परावर्तन): तंतोतंत बरोबर ($i > \theta_c$ असताना प्रकाश वर परावर्तित होतो). • पर्याय 4 (विखुरण): विखुरणामुळे आकाश निळे दिसते, मृगजळ नाही.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 07

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):