१. रसायनशास्त्र संकल्पना व औद्योगिक संयुगे:
• क्लोरोपिक्रिन (Chloropicrin):
- रासायनिक नाव: ट्रायक्लोरोनायट्रोमिथेन (Trichloronitromethane).
- रासायनिक सूत्र: $CCl_3NO_2$
- सामान्य नाव: अश्रू वायू (Tear Gas).
- गुणधर्म: हे एक रंगहीन, तीव्र वासाचे द्रव संयुग असून त्याचे बाष्प हवेत पसरताच डोळ्यांतून सतत पाणी वाहू लागते, जळजळ होते व उलट्या होतात.
- उपयोग: गर्दी व दंगल नियंत्रणासाठी अश्रुधुराच्या नळकांड्यांमध्ये तसेच शेतीमध्ये कीटकनाशक व बुरशीनाशक म्हणून वापरले जाते.
• इतर पर्यायांची रासायनिक नावे:
- हर्ष वायू (Laughing Gas): नायट्रस ऑक्साईड ($N_2O$).
- जल वायू (Water Gas): कार्बन मोनॉक्साइड व हायड्रोजनचे मिश्रण ($CO + H_2$).
- कोळसा वायू (Coal Gas): हायड्रोजन, मिथेन व कार्बन मोनॉक्साइड ($H_2 + CH_4 + CO$).
म्हणून, पर्याय 2 (अश्रू वायू) योग्य आहे.
1. Chemical Concept & Common Nomenclature:
• Chloropicrin:
- Chemical Name: Trichloronitromethane
- Chemical Formula: $CCl_3NO_2$
- Preparation: Prepared by the reaction of picric acid with bleaching powder (or sodium hypochlorite).
- Common Name: Tear Gas (अश्रू वायू).
- Properties: Extremely strong lachrymator (induces intense tears, pain, and temporary blindness) and severe lung irritant.
- Applications: Riot control agent, chemical weapon in World War I, and broad-spectrum soil fumigant/pesticide.
• Other gases in options:
- Coal gas: Mixture of $H_2$, $CH_4$, and $CO$ produced by coal pyrolysis.
- Laughing gas: Nitrous oxide ($N_2O$).
- Water gas: Equimolar mixture of Carbon monoxide and Hydrogen ($CO + H_2$).
Hence, Option 2 (Tear gas) is correct.
परीक्षेतील फसवणूक: हर्ष वायू ($N_2O$) आणि अश्रू वायू ($CCl_3NO_2$) यांच्या सामान्य नावांमध्ये गल्लत करू नका.
Common Trap: Confusing Laughing gas ($N_2O$) with Tear gas ($CCl_3NO_2$).
क्लोरोपिक्रिन ($CCl_3NO_2$) = अश्रू वायू (Tear Gas)!
Chloropicrin ($CCl_3NO_2$) = Tear Gas (अश्रू वायू)!
• पर्याय 1 (कोळसा वायू): कोळशापासून मिळणारे इंधन वायू मिश्रण.
• पर्याय 2 (अश्रू वायू): अचूक उत्तर (क्लोरोपिक्रिन $CCl_3NO_2$ चे सामान्य नाव).
• पर्याय 3 (हर्ष वायू): नायट्रस ऑक्साईड ($N_2O$).
• पर्याय 4 (जल वायू): $CO + H_2$ चे मिश्रण.
• Option 1 (Coal gas): Fuel gas mixture ($H_2 + CH_4 + CO$), not chloropicrin.
• Option 2 (Tear gas): Correct (chloropicrin $CCl_3NO_2$ is commonly called tear gas).
• Option 3 (Laughing gas): Nitrous oxide ($N_2O$).
• Option 4 (Water gas): Synthesis gas ($CO + H_2$).