MPSC Test Logo mpsctest.in
General Science Human Physiology, Nutrition & Diseases FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

खालीलपैकी कशामुळे बटाट्याच्या पानांचा रोल रोग होतो?

Which of the following causes Potato leaf roll disease?

पर्याय (Options):
A

विषाणू

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

जिवाणू

C

कीटक

D

बुरशी

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर विषाणू आहे. महत्वाचे मुद्दे • बटाटा लीफ रोल रोग हा विषाणूमुळे होतो, विशेषत: बटाटा लीफरोल व्हायरस (PLRV). • PLRV हा ल्युटेओविरिडे कुटुंबातील सदस्य आहे आणि तो ऍफिड्सद्वारे प्रसारित होतो, प्रामुख्याने ग्रीन पीच ऍफिड (मायझस पर्सिका). • हा विषाणू बटाट्याच्या रोपाच्या फ्लोएम ऊतींवर परिणाम करतो, ज्यामुळे पाने मुरगळणे, क्लोरोसिस आणि वाढ खुंटणे यांसारखी लक्षणे दिसतात. • बाधित झाडे खाली वाकलेली पाने दर्शवतात, जी चामड्यासारखी दिसतात आणि गंभीर प्रकरणांमध्ये बटाट्याचे उत्पादन आणि गुणवत्ता लक्षणीयरीत्या घटते. • बटाटा शेतीत हा रोग आर्थिकदृष्ट्या महत्त्वाचा आहे कारण जर त्याचे योग्य व्यवस्थापन केले नाही तर मोठे उत्पादन नुकसान होऊ शकते. अतिरिक्त माहिती • बटाटा लीफरोल व्हायरस (PLRV) चे संक्रमण: • हा विषाणू प्रामुख्याने ऍफिड्सद्वारे सतत प्रसारित होतो, याचा अर्थ एकदा ऍफिडला विषाणू लागला की तो आयुष्यभर तो प्रसारित करू शकतो. • ऍफिड्स वनस्पतीच्या फ्लोएम सॅपवर (phloem sap) आहार घेतात, ज्यामुळे वनस्पतींमध्ये विषाणूचा प्रसार होतो. • PLRV संक्रमित बियाणे बटाट्यांमुळे देखील पसरू शकतो, त्यामुळे विषाणू-मुक्त बियाणे वापरणे आवश्यक आहे. • बटाटा वनस्पतींवर परिणाम: • बाधित झाडे पिवळी दिसतात आणि प्रकाशसंश्लेषण कमी होते, त्यामुळे वाढ कमी होते. • बाधित झाडांमधील बटाटे लहान आणि विकृत होऊ शकतात, ज्यामुळे बाजारातील मूल्य कमी होते. • गंभीर संसर्गामुळे बटाट्याच्या काही जातींमध्ये 80-90% पर्यंत उत्पादन घट होऊ शकते. • नियंत्रण उपाय: • विषाणू-मुक्त प्रमाणित बियाणे बटाट्यांचा वापर प्रतिबंधासाठी महत्त्वाचा आहे. • जैविक नियंत्रण, रासायनिक फवारणी आणि सांस्कृतिक पद्धती यांसारख्या एकात्मिक कीड व्यवस्थापन (IPM) तंत्रांचा वापर करून ऍफिड लोकसंख्येवर नियंत्रण ठेवा. • PLRV प्रतिकारशक्ती असलेल्या बटाट्याच्या प्रतिकारशक्ती असलेल्या जातींची लागवड केल्याने रोगाचा प्रभाव लक्षणीयरीत्या कमी होऊ शकतो. • पीक रोटेशन आणि योग्य स्वच्छता पद्धतींमुळे शेतात विषाणूचा प्रसार कमी होतो. • इतर बटाटा रोग: • जिवाणू रोग, जसे की सामान्य खरुज (स्ट्रेप्टोमायसेस एसपीपी.मुळे होणारा), कंद आणि मातीच्या आरोग्यावर परिणाम करतात. • बुरशीजन्य रोग, जसे की लेट ब्लाइट (फायटोफ्थोरा इन्फेस्टन्समुळे होणारा), हे देखील बटाटा उत्पादकांसाठी मोठी चिंता आहे. • कीटकांचे नुकसान, जसे की वायरवर्म किंवा बटाटा बीटलमुळे होणारे, अप्रत्यक्षपणे वनस्पतींच्या आरोग्यावर परिणाम करतात आणि रोग पसरवतात. महत्वाचे मुद्दे • बटाटा लीफरोल व्हायरस (PLRV) ओळख: • ELISA (एन्झाइम-लिंक्ड इम्युनोसॉर्बेंट एसे) आणि PCR (पॉलिमरचेन रिॲक्शन) यांसारख्या प्रयोगशाळेतील पद्धती वनस्पती ऊतींमध्ये PLRV शोधण्यासाठी वापरल्या जातात. • मुरगळलेली पाने, पिवळसरपणा आणि वाढ खुंटणे यांसारखी शेतातील लक्षणे प्राथमिक ओळखण्यास मदत करू शकतात. • वेळेवर नियंत्रण उपाय लागू करण्यासाठी लवकर ओळखणे महत्त्वाचे आहे. • बटाट्याचे महत्त्व: • भात, गहू आणि मका यांच्यानंतर बटाटा हे जगातील चौथे सर्वात मोठे अन्न पीक आहे. • भारत हा जगातील बटाट्याचा दुसरा सर्वात मोठा उत्पादक देश आहे, ज्यामध्ये उत्तर प्रदेश, पश्चिम बंगाल आणि बिहार यांसारखी राज्ये आघाडीवर आहेत. • बटाटा हे कार्बोहायड्रेट्स, जीवनसत्त्वे आणि खनिजे यांचा महत्त्वपूर्ण स्रोत आहे, ज्यामुळे ते अनेक प्रदेशांमध्ये मुख्य अन्न आहे.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('जिवाणू') आणि पर्याय 1 ('विषाणू') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'विषाणू'. Human Physiology, Nutrition & Diseasesचा थेट संबंध 'विषाणू' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('जिवाणू'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विषाणू' हे ठरते. • पर्याय 3 ('कीटक'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विषाणू' हे ठरते. • पर्याय 4 ('बुरशी'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विषाणू' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('विषाणू') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 01

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):