MPSC Test Logo mpsctest.in
General Science Light, Optics & Optical Instruments FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

गोलाकार आरशाचा मुख्य अक्ष खालीलपैकी कोणत्या विधानाद्वारे योग्यरित्या परिभाषित केला जातो?

Which of the following statements correctly defines the principal axis of a spherical mirror?

पर्याय (Options):
A

नाभी आणि वस्तू मधून जाणारी रेषा

B

वक्रता केंद्र आणि ध्रुव मधून जाणारी रेषा

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

ध्रुवावरील स्पर्शिका

D

ध्रुवावरून काढलेली लंब रेषा

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर वक्रता केंद्र आणि ध्रुव मधून जाणारी रेषा हे आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • गोलाकार आरशाचा मुख्य अक्ष म्हणजे सरळ रेषा जी आरशाच्या वक्रता केंद्रातून (C) आणि ध्रुवातून (P) जाते. • ही रेषा सर्व मापनांसाठी संदर्भ रेषा म्हणून कार्य करते आणि ध्रुवावरील गोलाकार आरशाच्या पृष्ठभागाला लंब असते. • मुख्य अक्ष महत्त्वाचा आहे कारण तो आरशाची समरूपता निर्धारित करतो आणि हा अक्ष आहे ज्याद्वारे आरशाचे गुणधर्म, जसे की नाभी आणि वक्रता, परिभाषित केले जातात. • अंतर्वक्र आणि बहिर्वक्र दोन्ही आरशांमध्ये, मुख्य अक्ष ही मध्यवर्ती रेषा आहे जी नाभी (F) आणि वक्रता केंद्र (C) यांसारखे महत्त्वाचे बिंदू शोधण्यात मदत करते. • म्हणून, मुख्य अक्षाची योग्य व्याख्या म्हणजे वक्रता केंद्र आणि ध्रुवातून जाणारी रेषा, ज्यामुळे पर्याय 2 योग्य ठरतो. पूरक माहिती: • ध्रुव (P): • ध्रुव हा आरशाच्या परावर्तक पृष्ठभागाचा भौमितिक केंद्र आहे. • हा तो बिंदू आहे जिथे मुख्य अक्ष आरशाच्या पृष्ठभागाला छेदतो. • वक्रता केंद्र (C): • वक्रता केंद्र हा त्या गोलाचा केंद्र आहे ज्याचा गोलाकार आरसा एक भाग आहे. • हे अंतर्वक्र आणि बहिर्वक्र दोन्ही आरशांसाठी आरशाच्या बाहेर असते आणि मुख्य अक्षावर स्थित असते. • नाभी (F): • नाभी हा मुख्य अक्षावरील तो बिंदू आहे जिथे प्रकाशाचे समांतर किरण परावर्तनानंतर एकत्र येतात (अंतर्वक्र आरशांमध्ये) किंवा (बहिर्वक्र आरशांमध्ये) दूर जाताना दिसतात. • ध्रुवापासून नाभीपर्यंतच्या अंतराला नाभीय अंतर (f) म्हणतात. • वक्रता त्रिज्या (R): • वक्रता त्रिज्या म्हणजे ध्रुव आणि वक्रता केंद्र यांच्यातील अंतर. • हे नाभीय अंतराच्या दुप्पट असते, म्हणजेच R = 2f. • बहिर्वक्र विरुद्ध अंतर्वक्र आरसे: • अंतर्वक्र आरसे हे अभिसारी आरसे आहेत जे प्रकाशाला आत परावर्तित करतात, तर बहिर्वक्र आरसे हे अपसारी आरसे आहेत जे प्रकाशाला बाहेर पसरवतात. • मुख्य अक्ष दोन्ही प्रकारांमध्ये समान राहतो, ज्यामुळे नाभी आणि वक्रता केंद्र यांसारखे महत्त्वाचे बिंदू शोधण्यात मदत होते. महत्त्वाची टीप: • पर्याय 1: "नाभी आणि वस्तू मधून जाणारी रेषा" हे अयोग्य आहे कारण मुख्य अक्ष वस्तूच्या स्थितीवर अवलंबून नाही. • पर्याय 3: "ध्रुवावरील स्पर्शिका" हे अयोग्य आहे कारण स्पर्शिका ही एक रेषा आहे जी पृष्ठभागाला एका बिंदूवर स्पर्श करते आणि मुख्य अक्षाचे प्रतिनिधित्व करत नाही. • पर्याय 4: "ध्रुवावरून काढलेली लंब रेषा" हे संदिग्ध आहे आणि वक्रता केंद्रातून जाणार्‍या अक्षाला परिभाषित करत नाही. • नेहमी लक्षात ठेवा, मुख्य अक्ष ही रेषा आहे जी आरशाच्या वक्रता केंद्रातून आणि ध्रुवातून जाते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('ध्रुवावरील स्पर्शिका') आणि पर्याय 2 ('वक्रता केंद्र आणि ध्रुव मधून जाणारी रेषा') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'वक्रता केंद्र आणि ध्रुव मधून जाणारी रेषा'. Light, Optics & Optical Instrumentsचा थेट संबंध 'वक्रता केंद्र आणि ध्रुव मधून जाणारी रेषा' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('नाभी आणि वस्तू मधून जाणारी रेषा'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'वक्रता केंद्र आणि ध्रुव मधून जाणारी रेषा' हे ठरते. • पर्याय 3 ('ध्रुवावरील स्पर्शिका'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'वक्रता केंद्र आणि ध्रुव मधून जाणारी रेषा' हे ठरते. • पर्याय 4 ('ध्रुवावरून काढलेली लंब रेषा'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'वक्रता केंद्र आणि ध्रुव मधून जाणारी रेषा' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('वक्रता केंद्र आणि ध्रुव मधून जाणारी रेषा') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 01

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):