MPSC Test Logo mpsctest.in
General Science Mechanics, Motion, Force & Gravitation FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

एखाद्या वस्तूचा संवेग हा तिचे वस्तुमान आणि वेग यांचा गुणाकार म्हणून परिभाषित केला जातो, तर त्याची SI एकके काय आहेत?

Momentum of an object is defined as the product of its mass and velocity, hence what are its SI units?

पर्याय (Options):
A

g m s^(–1)

B

kg m s^(–2)

C

kg m s

D

kg m s^(–1)

अचूक उत्तर (Official Answer)
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (4)
योग्य उत्तर kg m s^(–1) आहे। स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • संवेग ही भौतिकशास्त्रातील एक मूलभूत संकल्पना आहे, जी एखाद्या वस्तूमध्ये असलेल्या गतीच्या प्रमाणाद्वारे परिभाषित केली जाते. हे गणितीयदृष्ट्या वस्तूचे वस्तुमान आणि तिचा वेग यांचा गुणाकार (p = m × v) म्हणून व्यक्त केले जाते. • संवेगाचे SI एकक निश्चित करण्यासाठी, आपण त्यामध्ये समाविष्ट असलेल्या भौतिक राशींच्या मूलभूत एककांचे विश्लेषण करतो. वस्तुमानाचे SI एकक किलोग्रॅम (kg) आहे आणि वेगाचे SI एकक मीटर प्रति सेकंद (m/s किंवा m s^(–1)) आहे. • या मूलभूत एककांचा (kg आणि m s^(–1)) गुणाकार करून, आपण संवेगाचे SI एकक kg m s^(–1) म्हणून मिळवतो. म्हणून, पर्याय D योग्य आहे. • संवेग ही एक सदिश राशी आहे, याचा अर्थ तिला परिमाण आणि दिशा दोन्ही असतात. संवेग सदिशाची दिशा नेहमी वस्तूच्या वेगाच्या दिशेसारखीच असते. • kg m s^(–2) हे एकक न्यूटन (N) दर्शवते, जे बलाचे SI एकक आहे, संवेगाचे नाही. म्हणून, विधान/पर्याय B अयोग्य आहे. • g m s^(–1) हे एकक मेट्रिक एकक आहे परंतु ते मानक आंतरराष्ट्रीय एकक प्रणाली (SI) एकक नाही, कारण SI प्रणालीमध्ये वस्तुमान किलोग्रॅम मध्ये असणे आवश्यक आहे. म्हणून, विधान/पर्याय A अयोग्य आहे. पूरक माहिती: • न्यूटनचा गतीविषयक दुसरा नियम: हा नियम सांगतो की एखाद्या वस्तूवर प्रयुक्त केलेले बल हे तिच्या संवेग परिवर्तनाच्या दराशी (F = dp/dt) समान असते. हे बल, वस्तुमान आणि त्वरण यांच्यात थेट संबंध प्रस्थापित करते. • संवेग अक्षय्यतेचा नियम: बाह्य बलाच्या अनुपस्थितीत, बंदिस्त प्रणालीचा एकूण संवेग स्थिर राहतो. टक्करी आणि स्फोटांचे विश्लेषण करण्यासाठी हे तत्व अत्यंत महत्त्वाचे आहे, जिथे सुरुवातीचा संवेग अंतिम संवेगाइतका असतो. • आवेग: आवेग म्हणजे जेव्हा एखादे बल ठराविक वेळेसाठी एखाद्या वस्तूवर कार्य करते, तेव्हा त्या वस्तूच्या संवेगातील बदल होय. आवेगाचे SI एकक न्यूटन -सेकंद (N s) आहे, जे परिमाणदृष्ट्या kg m s^(–1) च्या समान आहे. • संवेगावर परिणाम करणारे घटक: • वस्तुमान: जर दोन वस्तू एकाच वेगाने प्रवास करत असतील, तर जास्त वस्तुमान असलेल्या वस्तूचा संवेग जास्त असेल. उदाहरणार्थ, एकाच वेगाने चालणाऱ्या सायकलपेक्षा ट्रकचा संवेग जास्त असतो. • वेग: जर दोन वस्तूंचे वस्तुमान समान असेल, तर जास्त वेग असलेल्या वस्तूचा संवेग जास्त असेल. गोळीचे वस्तुमान कमी असूनही, तिच्या अत्यंत उच्च वेगामुळे तिचा संवेग प्रचंड असतो. • उपयोजन: संवेगाची संकल्पना वाहनांमधील सुरक्षा वैशिष्ट्ये डिझाइन करण्यासाठी वापरली जाते, जसे की एअरबॅग्ज आणि क्रंपल झोन, ज्याचा उद्देश अपघातादरम्यान संवेग बदलण्यासाठी लागणारा वेळ वाढवणे हा असतो, ज्यामुळे आघाताचे बल कमी होते. महत्त्वाची टीप: • संवेगाचे CGS एकक g cm s^(–1) (ग्रॅम-सेंटिमीटर प्रति सेकंद) आहे. • सापेक्षतावादी यांत्रिकीमध्ये, वेग प्रकाशाच्या वेगाच्या (c) जवळ पोहोचल्यावर संवेगाचे सूत्र बदलते, ज्यामध्ये लोरेन्झ फॅक्टरचा समावेश होतो. • संवेगाच्या मिती [M L T^(–1)] आहेत. • स्थिर असलेल्या वस्तूचा वेग शून्य असतो आणि म्हणूनच तिचे वस्तुमान कितीही असले तरी तिचा संवेग देखील शून्य असतो.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 1 ('g m s^(–1)') आणि पर्याय 4 ('kg m s^(–1)') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

पूरक माहिती:

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('g m s^(–1)'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'kg m s^(–1)' हे ठरते. • पर्याय 2 ('kg m s^(–2)'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'kg m s^(–1)' हे ठरते. • पर्याय 3 ('kg m s'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'kg m s^(–1)' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 4 ('kg m s^(–1)') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 01

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):