खालच्या वातावरणात हायड्रोकार्बन आणि नायट्रोजन ऑक्साइड ह्यामध्ये अभिक्रिया होऊन धूहार तयार होतो. ह्याच अन्योन्यक्रियेत _______ हे दुय्यम उत्पाद असतात.

पर्याय (Options):

फक्त ओझोन आणि अल्डिहाइड

फक्त अल्डिहाइड आणि किटोन

फक्त अल्डिहाइड, किटोन, परॉक्सिॲसिल नायट्रेट

ओझोन, अल्डिहाइड, किटोन, परॉक्सिॲसिल नायट्रेट

अचूक उत्तर (Official Answer)

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (4)

ओझोन, अल्डिहाइड, किटोन, परॉक्सिॲसिल नायट्रेट हे योग्य उत्तर आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: प्राथमिक प्रदूषक: • वायु प्रदूषक जे थेट वातावरणात हानिकारक स्वरूपात उत्सर्जित होतात त्यांना प्राथमिक प्रदूषक म्हणतात. • प्राथमिक प्रदूषकांचे परिणाम चिंतेचे आहेत कारण ते मानव, प्राणी आणि वनस्पतींसाठी हानिकारक असू शकतात. • कार बहिःसर्जक, कोळसा आणि नैसर्गिक वायू ऊर्जा संयंत्रे, कार्बन मोनॉक्साईड (CO), नायट्रोजन ऑक्साईड, सल्फर डायऑक्साइड, शिस्यासारखे विषारी धातू आणि अस्थिर सेंद्रिय संयुगे (मिथेन, प्रोपेन इ.) ही उदाहरणे आहेत. दुय्यम प्रदूषक: • हे प्रदूषक स्रोतातून (जसे की वाहने किंवा विद्युत संयंत्र) थेट उत्सर्जित होत नाहीत, त्याऐवजी हे प्रदूषक प्राथमिक प्रदूषक आणि वातावरणातील इतर घटकांच्या प्रतिक्रियांद्वारे तयार होतात. • प्रकाशरासायनिक धुक्याची घटना (उच्च घनतेच्या शहरांमध्ये दिसते) प्राथमिक प्रदूषकांचे हवेतील इतर रेणू जसे की आण्विक ऑक्सिजन, पाणी आणि हायड्रोकार्बन्स यांच्या परस्परसंवादाचा परिणाम आहे. • पृष्ठीय ओझोन, म्हणजे, वातावरणातील तपावरणाच्या थरातील ओझोन हा एक प्रकाश-रासायनिक प्रदूषक आहे जो मोटार वाहन आणि सूर्यप्रकाशाच्या संयोगाने इतर उत्सर्जन दरम्यान जटिल रासायनिक अभिक्रिया दरम्यान वातावरणात तयार होतो. • जेव्हा नायट्रोजन ऑक्साईड आणि इतर अस्थिर सेंद्रिय संयुगे सूर्यप्रकाशाच्या उपस्थितीत एकत्र होतात तेव्हा पृष्ठीय ओझोन तयार होतो. • ओझोनच्या संपर्कात येण्यामुळे आरोग्य आणि पर्यावरणावर परिणाम होतो, ज्यामुळे श्वसनास त्रास होतो आणि वनस्पती आणि परिसंस्थेचे नुकसान होते. • दुय्यम प्रदूषक हवामानाच्या नमुन्यांबाबत अतिशय संवेदनशील असतात प्राथमिक आणि दुय्यम वायू प्रदूषकांची उदाहरणे: +----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------+------------------------------------------------------------------------------------------+ | प्राथमिक प्रदूषक | दुय्यम प्रदूषक | +----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------+------------------------------------------------------------------------------------------+ | कार्बन मोनोऑक्साइड (CO) नायट्रोजनचे ऑक्साइड (NO x , NO) सल्फर ऑक्साईड्स (SO x ) हायड्रोकार्बन्स कणिक पदार्थ (धूळ, राख, क्षार कण) | ओझोन पेरोक्सी एसिटाइल - नायट्रेट (PAN) प्रकाशरासायनिक धुके फॉर्मल्डिहाइड सल्फ्यूरिक आम्ल | +----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------+------------------------------------------------------------------------------------------+

The correct answer is ozone, aldehydes, ketones, peroxyacyl nitrate. Explanation & Key Takeaways: Primary Pollutants: • Air pollutants that are emitted directly into the atmosphere in a harmful form are called primary pollutants. • The effects of primary pollutants are of concern as they can be harmful to humans, animals, and plants. • Examples are car exhausts, coal, and natural gas power plants, carbon monoxide (CO), nitrogen oxide, sulfur dioxide, toxic metals such as lead, and volatile organic compounds (methane, propane, etc.) Secondary Pollutants: • These pollutants are not emitted directly from a source (like vehicles or power plants) instead, these pollutants are formed by reactions involving primary pollutants and other constituents within the atmosphere. • The phenomenon of photochemical smog (seen in high-density cities) is a result of the interactions of primary pollutants with other molecules in the air such as molecular oxygen, water, and hydrocarbons. • Surface Ozone, that is, ozone in the troposphere layer of the atmosphere is a photochemical pollutant formed in the atmosphere during complex chemical reactions between a motor vehicle and other emissions in combination with sunlight. • Surface ozone is formed when nitrogen oxide and other volatile organic compounds combine in the presence of sunlight. • Exposure to ozone induces effects on health and the environment, causing respiratory difficulties and damage to vegetation and ecosystems. • Secondary pollutants are very sensitive to weather patterns Formation of Aldehydes and Ketones: • Hydrocarbons (R-H) in the atmosphere undergo a series of reactions in the presence of NOx and sunlight, forming various oxygenated compounds. • One of these reactions is the formation of peroxy radicals (RO_(2)•) which react with NO to form NO_(2) and alkoxy radicals (RO•), which eventually lead to the formation of aldehydes (RCHO), and, sometimes, ketones (RCOR'): • \(RH + •OH \rightarrow R• + H2O\) • \( R• + O2 \rightarrow RO2•\) • \(RO2• + NO \rightarrow RO• + NO2\) • \(RO• + O2 \rightarrow RCHO + HO2 \) Examples of primary and secondary air pollutants: +---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------+------------------------------------------------------------------------------------+ | Primary Pollutants | Secondary Pollutants | +---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------+------------------------------------------------------------------------------------+ | Carbon monoxide (CO) Oxides of nitrogen (NO x , NO) Sulfur oxides (SO x ) Hydrocarbons Particulate matter (dust, ash, salt particles) | Ozone Peroxy Acetyl – nitrate (PAN) Photochemical smog Formaldehyde Sulphuric Acid | +---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------+------------------------------------------------------------------------------------+

In lower atmosphere, smog is formed by the reaction between hydrocarbon and nitrogen oxide. This interaction produces _______ as secondary pollutants.

MPSC सराव चाचणी

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):