General Science
Optics
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
पावसाळ्यात आकाशात दिसणारे सुंदर सप्तरंगी इंद्रधनुष्य खालीलपैकी कोणत्या नैसर्गिक घटनांचा परिणाम आहे? (a) अपवर्तन (b) अपस्करण (c) अंतर्गत परावर्तन (d) बाह्य परावर्तन खालीलपैकी योग्य पर्याय निवडा:
The beautiful rainbow seen in the sky in rainy season is the result of which of the following natural phenomenon ? (a) Refraction (b) Dispersion (c) Internal Reflection (d) External Reflection
प्रश्न आकृती (Question Diagram):
पर्याय (Options):
A
(a) व (b) फक्त
B
अचूक उत्तर (Official Answer)
(a), (b) व (c) फक्त
C
(a), (b), (c) व (d)
D
(a), (b) व (d) फक्त
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर फक्त (a), (b) आणि (c) आहे.
• इंद्रधनुष्य ही एक हवामानशास्त्रीय घटना आहे.
• प्रकाशाचे परावर्तन, अपवर्तन आणि अपस्करण यामुळे घटना घडते.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
संकल्पना:
अपस्करण:
• प्रकाशाचे त्याच्या घटक रंगांमध्ये विभाजन होण्याला अपस्करण म्हणतात.
एकूण अंतर्गत परावर्तन:
• प्रकाशाचे परावर्तन म्हणजे एखाद्या वस्तूच्या पृष्ठभागावर पडणाऱ्या प्रकाश किरणांना परत पाठवण्याची प्रक्रिया.
• जर आपत्तीचा कोन सघन माध्यम गंभीर कोनापेक्षा मोठा असेल (सघन माध्यमातील घटनांचा कोन ज्यासाठी परावर्तनाचा कोन दुर्मिळ माध्यमात 90 अंश बनतो), म्हणून किरण पुन्हा त्याच माध्यमात परावर्तित होतो, ह्या घटनेला एकूण अंतर्गत परावर्तन म्हणतात.
अपवर्तन:
• प्रकाश किरण एका माध्यमातून दुसऱ्या माध्यमात जाताना त्याचे वाकणे प्रकाशाचे अपवर्तन म्हणून ओळखले जाते.
• हे दोन माध्यमांच्या सीमेवर घडते.
स्पष्टीकरण:
• इंद्रधनुष्याची निर्मिती प्रकाशाच्या अपस्करण आणि अपवर्तनामुळे होते.
• इंद्रधनुष्याच्या निर्मितीमध्ये समाविष्ट असलेल्या विविध प्रक्रिया दर्शविल्या आहेत-
• किरण प्रथम हवेतील थेंबाच्या पृष्ठभागावर अपवर्तित होते आणि 7 रंगांमध्ये विखुरले जाते.
• विखुरलेली किरणे नंतर हवेतील थेंबाच्या पृष्ठभागाद्वारे पूर्णपणे अंतर्गत परावर्तित होतात.
• विखुरलेल्या किरणांचे नंतर हवेतील थेंबाच्या पृष्ठभागामध्ये अपवर्तन होते आणि शेवटी इंद्रधनुष्य तयार होते.
• यामध्ये, आपण पाहू शकतो की अपवर्तन आणि संपूर्ण अंतर्गत परावर्तन इंद्रधनुष्याच्या निर्मितीमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावतात परंतु आपल्याला माहित आहे की पांढऱ्या प्रकाशाचे सात रंगांमध्ये विभाजन होणे हे विखुरणे म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या घटनेमुळे होते.
• त्यामुळे आकाशात इंद्रधनुष्यात रंग पसरणे हे प्रामुख्याने सूर्यप्रकाशाच्या अपस्करणामुळे होते.
स्पष्टीकरण आकृती (Solution Visual Diagram):
