जेव्हा दोन समान अंतरे वेगवेगळ्या वेगाने ($x$ आणि $y$) कापली जातात, तेव्हा सरासरी वेग हा हरात्मक माध्य (Harmonic Mean) सूत्राने काढला जातो:
$$\text{सरासरी वेग} = \frac{२xy}{x + y}$$
दिलेले वेग:
• $x = ४२\text{ किमी/तास}$
• $y = ८४\text{ किमी/तास}$
गणना:
$$\text{सरासरी वेग} = \frac{२ \times ४२ \times ८४}{४२ + ८४} = \frac{७०५६}{१२६} = \mathbf{५६\text{ किमी/तास}}$$
लसावि (LCM) पर्यायी पद्धत:
• प्रत्येक अर्धे अंतर $८४\text{ किमी}$ मानू (४२ व ८४ चा लसावि). एकूण अंतर = $१६८\text{ किमी}$.
• पहिल्या भागाची वेळ = $८४ / ४२ = २\text{ तास}$.
• दुसऱ्या भागाची वेळ = $८४ / ८४ = १\text{ तास}$.
• एकूण वेळ = $२ + १ = ३\text{ तास}$.
• सरासरी वेग = $\frac{\text{एकूण अंतर}}{\text{एकूण वेळ}} = \frac{१६८}{३} = \mathbf{५६\text{ किमी/तास}}$.
When two equal distances are covered at different speeds $x$ and $y$, the average speed is given by the Harmonic Mean:
$$\text{Average Speed} = \frac{2xy}{x + y}$$
Given speeds:
• $x = 42\text{ km/hr}$
• $y = 84\text{ km/hr}$
Calculation:
$$\text{Average Speed} = \frac{2 \times 42 \times 84}{42 + 84} = \frac{7056}{126} = \mathbf{56\text{ km/hr}}$$
Alternative LCM Method:
• Let each half distance be $84\text{ km}$ (LCM of 42 and 84). Total distance = $168\text{ km}$.
• Time for 1st half: $t_1 = 84 / 42 = 2\text{ hours}$.
• Time for 2nd half: $t_2 = 84 / 84 = 1\text{ hour}$.
• Total Time: $2 + 1 = 3\text{ hours}$.
• Average Speed = $\frac{\text{Total Distance}}{\text{Total Time}} = \frac{168}{3} = \mathbf{56\text{ km/hr}}$.
अंतर समान असताना साधी सरासरी $\frac{४२ + ८४}{२} = ६३$ काढू नका; कमी वेगाने प्रवास करताना जास्त वेळ लागत असल्याने सरासरी कमी वेगाकडे झुकते ($५६\text{ किमी/तास}$).
Never take simple arithmetic average $\frac{42+84}{2} = 63\text{ km/hr}$ when DISTANCES are equal! Average speed is weighted towards the slower speed because more time is spent traveling at $42\text{ km/hr}$.
समान अंतर असेल तर: सरासरी वेग = $\frac{२ab}{a+b}$!
Equal Distance ➔ Harmonic Mean: $\frac{2xy}{x+y}$!
१. 56 किमी/तास: अचूक पर्याय.
२. 47 किमी/तास: चुकीचे.
३. 57 किमी/तास: चुकीचे.
४. 63 किमी/तास: अंकगणिती सरासरी $\frac{४२+८४}{२} = ६३$ काढण्याचा सर्वात मोठा सापळा (अंतर समान असताना अंकगणिती सरासरी चालत नाही).
1. 56 km/hr: Correct harmonic mean of equal distance speeds.
2. 47 km/hr: Incorrect.
3. 57 km/hr: Incorrect.
4. 63 km/hr: Classic trap of taking Arithmetic Mean $\frac{42 + 84}{2} = 63$ (valid only for equal TIME, never for equal distance).