MPSC Test Logo mpsctest.in
History The Great Revolt of 1857
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

1857 च्या उठावाच्या संदर्भात, 1856 च्या जनरल सर्व्हिस एन्लिस्टमेंट ऍक्टनुसार (General Service Enlistment Act) सैनिकांना काय करणे आवश्यक होते?

In the context of the Revolt of 1857, what did the General Service Enlistment Act of 1856 require of sepoys?

पर्याय (Options):
A

काही सैनिकांच्या धार्मिक श्रद्धांचे उल्लंघन करून, अनिवार्यपणे परदेशात सेवा करणे.

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

जातीची चिन्हे किंवा दाढी यांसारखी धार्मिक चिन्हे परिधान करण्यास मनाई करणे.

C

सेवेत रुजू होण्यापूर्वी सैनिकांचे अनिवार्यपणे ख्रिश्चन धर्मात रूपांतरण करणे.

D

ब्रिटिश अधिकाऱ्यांच्या परवानगीशिवाय लग्न करण्यावर निर्बंध घालणे.

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर आहे काही सैनिकांच्या धार्मिक श्रद्धांचे उल्लंघन करून, अनिवार्यपणे परदेशात सेवा करणे. महत्वाचे मुद्दे • 1856 चा जनरल सर्व्हिस एन्लिस्टमेंट ऍक्ट हा ब्रिटिश राजवटीत भारतीय सैनिकांमध्ये (सिपाही) असंतोषाचे एक महत्त्वाचे कारण होते. • या कायद्यानुसार, ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीच्या सैन्यात सेवा देणाऱ्या भारतीय सैनिकांना लष्करी सेवेसाठी परदेशात पाठवले जाऊ शकत होते. • या तरतुदीचा तीव्र विरोध करण्यात आला, कारण परदेशात प्रवास करणे हे अनेक हिंदू सैनिकांच्या धार्मिक श्रद्धेचे उल्लंघन होते. पारंपरिक हिंदूCustomsनुसार, समुद्र ओलांडणे ("काला पाणी" म्हणून संबोधले जाणारे) हे निषिद्ध मानले जात होते, ज्यामुळे जात आणि धार्मिक शुद्धता नष्ट होते. • या कायद्याने भारतीय सैनिकांच्या सांस्कृतिक आणि धार्मिक भावनांकडे दुर्लक्ष केले, ज्यामुळे ब्रिटिश अधिकाऱ्यांबद्दल सैनिकांमध्ये विश्वासघात आणि परकेपणाची भावना निर्माण झाली. • परदेशात सक्तीने सेवा देण्याची अट ही 1857 च्या उठावाच्या उद्रेकास कारणीभूत ठरलेल्या प्रमुख तक्रारींपैकी एक ठरली, ज्याला भारतीय स्वातंत्र्ययुद्धाचा पहिला लढा म्हणूनही ओळखले जाते. अतिरिक्त माहिती • 1857 चा उठाव: • 1857 चा उठाव हा भारतातील ब्रिटिश औपनिवेशिक राजवटीविरुद्धचा एक महत्त्वपूर्ण उठाव होता, जो मेरठमध्ये सुरू झाला आणि भारताच्या इतर भागांमध्ये पसरला. • या उठावाला राजकीय, आर्थिक, सामाजिक आणि धार्मिक अशा विविध कारणांमुळे भारतीय लोकांमध्ये असंतोष निर्माण झाला होता. • तत्कालीन कारण म्हणजे Enfield rifleची ओळख, ज्यामध्ये सैनिकांना प्राण्यांच्या चरबीने वंगण लावलेले काडतूस दाताने तोडावे लागत होते, ज्यामुळे हिंदू आणि मुस्लिम दोन्ही धार्मिक भावना दुखावल्या गेल्या. • जनरल सर्व्हिस एन्लिस्टमेंट ऍक्टचा प्रभाव: • या कायद्याने भारतीय सैनिकांचा ब्रिटिश प्रशासनावरील विश्वास आणि निष्ठा कमी केली. • भारतीय सैनिकांच्या धार्मिकCustomsमध्ये हस्तक्षेप करण्याचा हा हेतुपुरस्सर प्रयत्न आहे, असे मानले गेले, ज्यामुळे आणखी असंतोष वाढला. • सांस्कृतिक आणि धार्मिक संवेदनशीलता: • हिंदू सैनिक समुद्र ओलांडण्यास नाखूश होते कारण त्यामुळे त्यांची जात आणि धार्मिक शुद्धता नष्ट होते, असा त्यांचा विश्वास होता, जी भारतातील कठोर जाती-आधारित समाजात एक महत्त्वपूर्ण चिंता होती. • ब्रिटिश प्रशासनाने या सांस्कृतिक आणि धार्मिकCustomsचा आदर करण्यात अयशस्वी ठरले, ज्यामुळे तणाव वाढला. • 1857 च्या उठावाची इतर कारणे: • साम्राज्य विस्तारण्याच्या धोरणा अंतर्गत प्रदेशांचे अधिग्रहण, ज्यामुळे भारतीय शासकांना उत्तराधिकार नाकारण्यात आला, त्यामुळे अनेक संस्थानिक नाराज झाले. • ब्रिटिश कायद्यांची ओळख आणि पारंपरिक भारतीय पद्धतींचे Erosion, भारतीय संस्कृती आणि सार्वभौमत्वावर हल्ला म्हणून पाहिले गेले. • भारतीय संसाधनांचे आणि उद्योगांचे आर्थिक शोषण, तसेच जास्त कर आकारणीमुळे जनतेमध्ये मोठ्या प्रमाणावर गरिबी आणि असंतोष पसरला. • उठावातील महत्त्वाच्या घटना: • या उठावाला 10 मे 1857 रोजी मेरठमध्ये सुरुवात झाली, जिथे सैनिकांनी ब्रिटिश अधिकाऱ्यांविरुद्ध बंड केले. • या उठावातील प्रमुख नेते झाशीची राणी लक्ष्मीबाई, बहादूर शाह II, तात्या टोपे आणि नाना साहेब यांचा समावेश होता. • सुरुवातीच्या यशानंतरही, 1858 मध्ये ब्रिटिशांनी हा उठाव मोडून काढला, ज्यामुळे भारताप्रती ब्रिटिश धोरणांमध्ये महत्त्वपूर्ण बदल झाले. महत्वाचे मुद्दे • जनरल सर्व्हिस एन्लिस्टमेंट ऍक्ट हे भारतीय सैनिकांच्या Alienation आणि ब्रिटिश राजवटीविरुद्ध बंड करण्याच्या निर्णयाला कारणीभूत ठरलेल्या अनेक घटकांपैकी एक होते. • ब्रिटिशांनी या कायद्याचा उद्देश लष्करी लवचिकता वाढवणे हा ठेवला असला तरी, सैनिकांमधील वाढत्या अशांततेत आणि मोठ्या बंडात हा एक महत्त्वाचा घटक ठरला. • 1857 च्या उठावाने ईस्ट इंडिया कंपनीच्या राजवटीचा शेवट झाला आणि भारत सरकार कायदा, 1858 अंतर्गत भारतावर थेट ब्रिटिश राजवटीची सुरुवात झाली. • 1857 च्या घटनांना ब्रिटिश औपनिवेशिक राजवटीपासून भारताच्या स्वातंत्र्याकडे टाकलेले पहिले महत्त्वपूर्ण पाऊल म्हणून पाहिले जाते.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

History MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणती महिला भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या अधिवेशनाच्या अध्यक्षा नव्हत्या? 1. सरोजिनी नायडू 2. ॲनी बेझंट 3. नेली सेनगुप्ता 4. कमलादेवी चट्टोपाध्याय खालील पर्याय वापरून योग्य उत्तर निवडा.

History MPSC सराव प्रश्न

राजा राममोहन रॉय यांच्याबद्दल खालील विधाने विचारात घ्या: I. त्यांच्या मनात पौर्वात्य पारंपरिक तत्त्वज्ञान पद्धतींबद्दल नितांत प्रेम आणि आदर होता. II. आपल्या देशवासियांनी बुद्धिप्रामाण्यवादी आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन, तसेच सर्व स्त्री-पुरुषांची मानवी प्रतिष्ठा आणि सामाजिक समतेचे तत्त्व स्वीकारावे, अशी त्यांची इच्छा होती. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने अचूक आहे/आहेत?

History MPSC सराव प्रश्न

सालबाईचा तह खालीलपैकी कोणत्या वर्षी झाला?

History MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या कोणत्या अधिवेशनात "पूर्ण स्वराज" चा ठराव मंजूर करण्यात आला?

History MPSC सराव प्रश्न

पुढीलपैकी कोणत्या शासकाने जिटल म्हणून तांब्याची नाणी जारी केली होती?