MPSC Test Logo mpsctest.in
History National movement (1885 - 1919)
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

1905 नंतरच्या ब्रिटिश धोरणांना तोंड देण्याचे स्वदेशी चळवळीचे उद्दिष्ट कशाप्रकारचे होते?

How did the Swadeshi movement aim to counter British policies after 1905?

पर्याय (Options):
A

तरुणांना संघटित संरक्षणासाठी प्रशिक्षित करण्याकरिता लष्करी कवायतींचा अवलंब करून.

B

सशुल्क सवलतींवर वाटाघाटी करण्यासाठी राजनैतिक परिषदा स्थापन करून.

C

स्वदेशी उद्योगांना प्रोत्साहन देऊन आणि विदेशी उत्पादने नाकारून.

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

स्थानिक उद्योगांवर निर्बंध घालणाऱ्या वसाहतकालीन कारखाना कायद्यांना पाठिंबा देऊन.

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर स्वदेशी उद्योगांना प्रोत्साहन देऊन आणि परदेशी उत्पादनांचा नकार करून हे आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • लॉर्ड कर्झन यांनी केलेल्या बंगालच्या फाळणीला मुख्यत्वे प्रत्युत्तर म्हणून ७ ऑगस्ट १९०५ रोजी कलकत्ता टाऊन हॉल येथे अधिकृतपणे स्वदेशी चळवळीची घोषणा करण्यात आली. • ब्रिटिश धोरणांचा प्रतिकार करण्याचे मध्यवर्ती धोरण म्हणजे परदेशी मालावर, विशेषतः मँचेस्टरच्या ब्रिटिश बनावटीच्या कापडावर आणि लिव्हरपूलच्या मिठावर बहिष्कार टाकणे, ज्याचे उद्दिष्ट वसाहती अर्थव्यवस्थेला खिळखिळे करणे होते. • या चळवळीने आत्मशक्तीवर (आत्मनिर्भरता) भर दिला, ज्यामुळे आयात केलेल्या ब्रिटिश उत्पादनांच्या जागी स्वदेशी कापड गिरण्या, साबण कारखाने आणि काडेपेटी कारखाने यांसारख्या विविध स्वदेशी उद्योगांची स्थापना झाली. • बिपिन चंद्र पाल, लाला लजपत राय आणि बाळ गंगाधर टिळक (लाल-बाल-पाल ही त्रिपुटी) यांसारख्या नेत्यांनी याचे जनआंदोलनात रूपांतर केले आणि नागरिकांना राष्ट्रीय अभिमान आणि प्रतिकाराचे प्रतीक म्हणून केवळ स्वदेशी वस्तू वापरण्यास प्रवृत्त केले. • हा केवळ आर्थिक लढा नव्हता तर सांस्कृतिक लढा देखील होता, ज्यामध्ये ब्रिटीश-नियंत्रित शैक्षणिक प्रणालींवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी राष्ट्रीय शिक्षण परिषदेसारख्या संस्थांद्वारे राष्ट्रीय शिक्षणाला प्रोत्साहन देण्यात आले. पूरक माहिती: • बंगालची फाळणी (१९०५): • ब्रिटीशांनी असा दावा केला की फाळणी ही प्रशासकीय सुविधेसाठी होती, परंतु प्रत्यक्षात ती जातीय दरी निर्माण करून भारतीय राष्ट्रीय चळवळ कमकुवत करण्यासाठी 'फोडा आणि राज्य करा' ही खेळी होती. • फाळणीचा दिवस, १६ ऑक्टोबर १९०५ हा शोक दिन म्हणून पाळला गेला, जेथे लोकांनी उपवास केला आणि एकता दर्शवण्यासाठी एकमेकांना राखी बांधली. • आर्थिक राष्ट्रवाद: • या चळवळीत प्रफुल्ल चंद्र राय यांनी स्थापन केलेल्या बंगाल केमिकल फार्मास्युटिकल वर्क्ससह अनेक प्रतिष्ठित स्वदेशी उद्योगांचा उदय झाला. • हातमाग कापडाची मागणी वाढली, ज्यामुळे ब्रिटिश औद्योगिक स्पर्धेमुळे उद्ध्वस्त झालेल्या पारंपारिक विणकाम उद्योगाला मोठी चालना मिळाली. • संकल्पना विश्लेषण: • लष्करी कवायती: अनुशीलन समितीसारखे गुप्त क्रांतिकारी गट उदयास आले असले, तरी मुख्य प्रवाहातील स्वदेशी चळवळीने आर्थिक आणि शैक्षणिक मवाळ प्रतिकारावर (passive resistance) लक्ष केंद्रित केले. • राजनैतिक परिषदा: हे मवाळांचे लक्ष होते, तर १९०५ नंतरची चळवळ जनआंदोलनाचा समावेश असलेल्या जहाल पद्धतींकडे वळली.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

History MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणती महिला भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या अधिवेशनाच्या अध्यक्षा नव्हत्या? 1. सरोजिनी नायडू 2. ॲनी बेझंट 3. नेली सेनगुप्ता 4. कमलादेवी चट्टोपाध्याय खालील पर्याय वापरून योग्य उत्तर निवडा.

History MPSC सराव प्रश्न

राजा राममोहन रॉय यांच्याबद्दल खालील विधाने विचारात घ्या: I. त्यांच्या मनात पौर्वात्य पारंपरिक तत्त्वज्ञान पद्धतींबद्दल नितांत प्रेम आणि आदर होता. II. आपल्या देशवासियांनी बुद्धिप्रामाण्यवादी आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन, तसेच सर्व स्त्री-पुरुषांची मानवी प्रतिष्ठा आणि सामाजिक समतेचे तत्त्व स्वीकारावे, अशी त्यांची इच्छा होती. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने अचूक आहे/आहेत?

History MPSC सराव प्रश्न

सालबाईचा तह खालीलपैकी कोणत्या वर्षी झाला?

History MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या कोणत्या अधिवेशनात "पूर्ण स्वराज" चा ठराव मंजूर करण्यात आला?

History MPSC सराव प्रश्न

पुढीलपैकी कोणत्या शासकाने जिटल म्हणून तांब्याची नाणी जारी केली होती?