लोकमान्य टिळकांच्या होम रूल लीगबद्दल (Home Rule League) खालील विधाने विचारात घ्या: (a) टिळक लीगने महाराष्ट्र (मुंबई वगळता), कर्नाटक, बेरार आणि मध्य प्रांतांमध्ये काम केले. (b) टिळक लीगचे मुख्यालय दिल्लीत होते. (c) या लीगच्या एकूण ६ शाखा होत्या. वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत?

पर्याय (Options):

फक्त (a)

केवळ (a) आणि (b)

(a) आणि (c)

अचूक उत्तर (Official Answer)

वरील सर्व विधाने बरोबर

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)

लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळकांनी **एप्रिल 1916** मध्ये बेळगाव येथील प्रांतीय परिषदेत 'इंडियन होम रूल लीग'ची स्थापना केली. • **विधान (a) बरोबर**: टिळकांच्या लीगचे कार्यक्षेत्र महाराष्ट्र (मुंबई शहर वगळून), कर्नाटक, मध्य प्रांत आणि बेरारपुरते मर्यादित होते (मुंबई शहर अ‍ॅनी बेझंट यांच्या लीगमध्ये होते). • **विधान (b) चूक**: टिळकांच्या लीगचे मुख्यालय **पुणे** येथे होते, दिल्लीत नाही. • **विधान (c) बरोबर**: टिळकांच्या लीगच्या एकूण **६ शाखा** होत्या (महाराष्ट्र 2, मध्य प्रांत 1, बेरार 1, कर्नाटक 2). त्यामुळे विधाने (a) आणि (c) बरोबर आहेत.

स्पष्टीकरण आकृती (Solution Visual Diagram):

परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

मुंबई शहर टिळकांच्या लीगमध्ये **नव्हते**; ते अ‍ॅनी बेझंट यांच्या ऑल इंडिया होम रुल लीगच्या अखत्यारीत होते. तसेच टिळक लीगचे मुख्य केंद्र 'पुणे' होते.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

होम रूल लीग विभाजन: • **टिळक लीग (एप्रिल 1916)**: मुख्यालय = पुणे, 6 शाखा, महाराष्ट्र (मुंबई वगळून) + कर्नाटक + मध्य प्रांत + बेरार. • **बेझंट लीग (सप्टेंबर 1916)**: मुख्यालय = अड्यार (मद्रास), 200 शाखा, उर्वरित संपूर्ण भारत (मुंबईसह).

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

• पर्याय 1 (फक्त a): अपूर्ण, विधान (c) सुद्धा बरोबर आहे. • पर्याय 2 (केवळ a आणि b): चुकीचा, विधान (b) असत्य आहे कारण मुख्यालय पुण्यात होते. • पर्याय 3 (a आणि c): तंतोतंत बरोबर; दोन्ही विधाने ऐतिहासिकदृष्ट्या सत्य आहेत. • पर्याय 4 (सर्व बरोबर): चुकीचा, विधान (b) असत्य असल्याने सर्व पर्याय बरोबर असू शकत नाहीत.

Consider the following statements regarding Tilak's Home Rule League: (a) Tilak’s league worked in Maharashtra (except Bombay), Karnataka, Berar and the Central Provinces. (b) Tilak’s league had its headquarters in Delhi. (c) It had 6 branches. Which of the statements given above is/are correct?

MPSC सराव चाचणी

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):