Geography
Indian Economic and Human Geography
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
भारतातील कोणत्या राज्याला 'साखरेची वाटी' म्हणतात?
Which state of India is called the Sugar Bowl?
पर्याय (Options):
A
अचूक उत्तर (Official Answer)
उत्तर प्रदेश
B
मध्य प्रदेश
C
पंजाब
D
हिमाचल प्रदेश
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर उत्तर प्रदेश आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• उत्तर प्रदेश हे देशातील ऊस उत्पादनात महत्त्वपूर्ण योगदानामुळे "भारतातील साखरेची वाटी" म्हणून प्रसिद्ध आहे.
• हे राज्य भारतातील सर्वात मोठे ऊस उत्पादक असून, देशातील एकूण ऊस उत्पादनाच्या अंदाजे 45% उत्पादन एकट्याने करते.
• उत्तर प्रदेशात साखर कारखान्यांचे मोठे जाळे आहे, जिथे 100 हून अधिक साखर कारखाने सक्रियपणे कार्यरत आहेत, ज्यामुळे ते साखर उत्पादनाचे केंद्र बनले आहे.
• उत्तर प्रदेशातील मुझफ्फरनगर, मेरठ, बिजनौर, सहारनपूर आणि बरेली यांसारखे काही जिल्हे त्यांच्या मोठ्या ऊस लागवडीसाठी ओळखले जातात.
• उत्तर प्रदेशातील ऊस उद्योग राज्याच्या अर्थव्यवस्थेत महत्त्वाची भूमिका बजावतो, लाखो शेतकरी आणि कामगारांना रोजगार देतो.
पूरक माहिती:
• भारतातील ऊस उत्पादन:
• ब्राझील नंतर भारत हा जगातील दुसरा सर्वात मोठा ऊस उत्पादक देश आहे.
• भारतातील प्रमुख ऊस उत्पादक राज्यांमध्ये उत्तर प्रदेश, महाराष्ट्र, कर्नाटक, तामिळनाडू, आंध्र प्रदेश आणि बिहार यांचा समावेश आहे.
• ऊस हे उष्णकटिबंधीय आणि उपोष्णकटिबंधीय पीक आहे, ज्याला 21°C ते 27°C तापमान असलेले उष्ण आणि दमट हवामान आवश्यक असते.
• उसाचे उपयोग:
• हे मुख्यतः साखर, गूळ आणि मळीच्या उत्पादनासाठी वापरले जाते.
• उसाच्या उप-उत्पादनांमध्ये बगास वापरून वीज निर्मिती आणि कागद उत्पादन केले जाते.
• उसाचा रस एक लोकप्रिय पेय आहे आणि त्याचा उपयोग रम सारखी विविध पेये बनवण्यासाठी देखील केला जातो.
• आर्थिक योगदान:
• साखर उद्योग भारतातील कृषी अर्थव्यवस्थेत महत्त्वपूर्ण योगदान देतो, लाखो शेतकऱ्यांच्या उपजीविकेला आधार देतो.
• भारताची साखर निर्यात सातत्याने वाढत आहे, ज्यामुळे देशाच्या परकीय चलन कमाईला हातभार लागत आहे.
• ऊस लागवडीतील आव्हाने:
• ऊस हे जल-केंद्रित पीक असल्याने शेतकऱ्यांना पाण्याच्या टंचाईसारख्या आव्हानांना सामोरे जावे लागते.
• साखर उद्योगावर अनेकदा किमतीतील चढ-उतार आणि शेतकऱ्यांना उशिरा पेमेंटमुळे परिणाम होतो.
• वाजवी आणि फायदेशीर किंमत (FRP) सारख्या सरकारी योजनांचा उद्देश ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांना मदत करणे हा आहे.
महत्त्वाची टीप:
• ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी सरकारी योजना:
• जैवइंधनांवरील राष्ट्रीय धोरण जीवाश्म इंधनावरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी उसाच्या मळीपासून इथेनॉल उत्पादनास प्रोत्साहन देते.
• किंमत स्थिरीकरण निधी (PSF) साखरेच्या किमती स्थिर करण्यास मदत करतो, ज्यामुळे शेतकऱ्यांना योग्य पेमेंट मिळते.
• ऊस विकास कार्यक्रम ऊस पिकाची उत्पादकता आणि गुणवत्ता वाढवण्यावर लक्ष केंद्रित करतो.
• पर्यावरणावर परिणाम:
• ऊस लागवडीचा पाण्याच्या वापराच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण परिणाम होतो, ज्यामुळे शाश्वत पद्धती आवश्यक ठरतात.
• वीज निर्मितीमध्ये बगासचा वापर कार्बन उत्सर्जन कमी करण्यास मदत करतो.
• जलसंपदा वाचवण्यासाठी ऊस शेतात ठिबक सिंचनाला प्रोत्साहन देण्याचे प्रयत्न केले जात आहेत.