MPSC Test Logo mpsctest.in
Geography Indian Rivers and Water Resources
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

मोठी धरणे आणि पूर नियंत्रण या संदर्भात खालीलपैकी कोणते विधान सत्य आहे?

Which of the following statement is true regarding big dams and flood control?

पर्याय (Options):
A

मोठी धरणे नदीचा प्रवाह नियंत्रित करून पूर नियंत्रणास मदत करू शकतात.

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

मोठ्या धरणांचा वापर पूर नियंत्रणासाठी कधीही केला जात नाही.

C

मोठी धरणे पुराची शक्यता पूर्णपणे काढून टाकतात.

D

मोठ्या धरणांमुळे पुराचा धोका वाढत नाही.

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर मोठी धरणे नदीचा प्रवाह नियंत्रित करून पूर नियंत्रणास मदत करू शकतात. आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • मोठी धरणे अतिवृष्टीच्या काळात पाणी साठवून आणि कालांतराने ते हळूहळू सोडून नद्यांचा प्रवाह नियंत्रित करण्यासाठी तयार केली जातात. यामुळे खालच्या भागात अचानक येणाऱ्या पुराचा धोका कमी होतो. • जरी मोठी धरणे पुराचा धोका लक्षणीयरीत्या कमी करू शकत असली तरी, ती पुराची शक्यता पूर्णपणे काढून टाकत नाहीत, विशेषतः अतिवृष्टी किंवा धरण ओव्हरफ्लोच्या बाबतीत. • भारत, अमेरिका आणि चीन यांसारख्या देशांसह जगभरात पूर नियंत्रणासाठी धरणांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. उदाहरणांमध्ये भारतातील भाक्रा धरण आणि चीनमधील थ्री गॉर्जेस धरण यांचा समावेश होतो. • "मोठी धरणे कधीही पूर नियंत्रणासाठी वापरली जात नाहीत" आणि "मोठी धरणे पुराची शक्यता पूर्णपणे काढून टाकतात" यांसारखी चुकीची विधाने पूर व्यवस्थापनातील धरणांच्या अंशतः परंतु प्रभावी भूमिकेकडे दुर्लक्ष करतात. • तथापि, अशी काही उदाहरणे आहेत जिथे अचानक पाणी सोडल्यामुळे किंवा संरचनात्मक बिघाडामुळे धरणे पुराचा धोका वाढवू शकतात, ज्यामुळे त्यांचे योग्य व्यवस्थापन करणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. पूरक माहिती: • मोठ्या धरणांची कार्ये: • धरणे जलाशयांमध्ये मोठ्या प्रमाणात पाणी साठवतात, जे कोरड्या काळात सोडले जाऊ शकते, ज्यामुळे सिंचन, पिण्याचे पाणी आणि औद्योगिक कारणांसाठी पाण्याचा स्थिर पुरवठा सुनिश्चित होतो. • त्यांचा वापर जलविद्युत निर्मितीसाठी केला जातो, ज्यामुळे अक्षय ऊर्जा उत्पादनात योगदान मिळते. • धरणे मनोरंजन आणि पर्यटनामध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावतात, नौकाविहार, मासेमारी आणि प्रेक्षणीय स्थळे पाहण्यासारखे उपक्रम उपलब्ध करून देतात. • नद्यांमधील गोड्या पाण्याचे प्रमाण राखून ती किनारपट्टीच्या भागात खाऱ्या पाण्याचा शिरकाव रोखण्यास मदत करू शकतात. • पूर नियंत्रणासाठी वापरल्या जाणाऱ्या धरणांची उदाहरणे: • अमेरिकेतील हूवर धरण कोलोरॅडो नदीचा प्रवाह नियंत्रित करते आणि खालच्या भागात पूर येण्यास प्रतिबंध करते. • भारतातील's भाक्रा धरण सतलज नदीवर उत्तर मैदानी प्रदेशासाठी पूर नियंत्रण प्रदान करते. • चीनमधील थ्री गॉर्जेस धरण यांगत्से नदीकाठी येणारा पूर कमी करते. • धरणांच्या मर्यादा: • चक्रीवादळ किंवा मुसळधार मान्सून यांसारख्या टोकाच्या हवामानाच्या घटनांमध्ये धरणे पूर पूर्णपणे रोखू शकत नाहीत. • धरणांचे बांधकाम आणि देखभाल यामुळे समुदायांचे विस्थापन आणि परिसंस्थेतील बदल यासह महत्त्वपूर्ण पर्यावरणीय आणि सामाजिक परिणाम होऊ शकतात. • कार्यात्मक निर्णय किंवा आणीबाणीमुळे धरणांमधून अचानक पाणी सोडल्याने खालच्या भागात पुराचा धोका वाढू शकतो. • जागतिक पूर नियंत्रण उपाय: • देश नदीकाठी तटबंदी, पूर भिंती, वादळी पाणी व्यवस्थापन प्रणाली आणि वनीकरण यांसारखे अनेक पूर नियंत्रण उपाय राबवतात. • एकात्मिक जल व्यवस्थापन दृष्टिकोन पूर कमी करण्यासाठी धरणांना पूर अंदाज आणि पूर्व चेतावणी प्रणाली यांसारख्या इतर तंत्रज्ञानाशी जोडतात. महत्त्वाची टीप: • पर्यावरणीय प्रभाव: • धरणे जलचर परिसंस्थेत व्यत्यय आणू शकतात, ज्यामुळे माशांचे स्थलांतर आणि नदीच्या जैवविविधतेवर परिणाम होतो. • धरणांमुळे निर्माण झालेले जलाशय मोठे क्षेत्र व्यापतात, ज्यामुळे जंगले आणि शेतजमिनीचे नुकसान होते. • सामाजिक प्रभाव: • धरण बांधकामामुळे लोकांच्या विस्थापनामुळे सामाजिक आणि आर्थिक आव्हाने निर्माण होऊ शकतात. • बाधित समुदायांचे नुकसान भरपाई आणि पुनर्वसन हे धरण प्रकल्पांचे महत्त्वाचे पैलू आहेत. • तांत्रिक प्रगती: • आधुनिक धरणे सुरक्षितता आणि कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी प्रगत साहित्य आणि डिझाइनचा समावेश करतात. • धरण ऑपरेशन्स व्यवस्थापित करण्यासाठी ऑटोमेशन आणि रिमोट मॉनिटरिंग सिस्टमचा वाढत्या प्रमाणात वापर केला जात आहे.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Geography MPSC सराव प्रश्न

पुढील विधाने वाचा: विधान 1: वातावरणाच्या उभ्या उष्णतेला अभिक्रमण असे म्हणतात. विधान 2: हवेच्या क्षैतिज हालचालीद्वारे उष्णतेचे हस्तांतरण संवहन म्हणतात. विधान 3: उन्हाळ्यात उत्तर भारतातील ‘लू’ वारे अभिक्रमणामुळे होतात. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Geography MPSC सराव प्रश्न

मातीतील घटकांमध्ये खनिजांचे सरासरी प्रमाण किती टक्के असते?

Geography MPSC सराव प्रश्न

संयुक्त राष्ट्र सागरी कायद्याच्या अधिवेशनानुसार (UNCLOS), भारताचा अनन्य आर्थिक क्षेत्र (EEZ) __________ पर्यंत पसरलेला आहे.

Geography MPSC सराव प्रश्न

पृथ्वीच्या चुंबकीय क्षेत्रात विक्षोभ निर्माण होण्यास कोणते सौर घटक जबाबदार आहेत?

Geography MPSC सराव प्रश्न

द्वीपकल्पीय भारतातील सर्वात मोठी नदी कोणती आहे?