MPSC Test Logo mpsctest.in
Geography Indian Economic and Human Geography
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

एकाच शेतजमिनीवर दोन किंवा अधिक पिके एका विशिष्ट नमुन्यात एकाच वेळी घेण्याचे उदाहरण खालीलपैकी कोणते आहे?

Which of the following is an example of growing two or more crops simultaneously on the same land field in a definite pattern?

पर्याय (Options):
A

एरोपोनिक्स

B

हायड्रोपोनिक्स

C

आंतरपीक पद्धती

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

एकपीक पद्धती

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर आहे आंतरपीक पद्धती. महत्वाचे मुद्दे • आंतरपीक पद्धती म्हणजे एकाच जमिनीच्या तुकड्यावर दोन किंवा अधिक पिके एका विशिष्ट जागेत एकाच वेळी घेण्याची शेती पद्धत. • ही पद्धत प्रकाश, पाणी आणि पोषक तत्वे यांसारख्या संसाधनांचा कार्यक्षम वापर सुनिश्चित करते, ज्यामुळे उत्पादकता आणि टिकाऊपणा सुधारतो. • स्पर्धा टाळण्यासाठी आणि फायदे वाढवण्यासाठी पिकांची लागवड एका विशिष्ट नमुन्यात केली जाते, जसे की एका आड एक ओळी किंवा ब्लॉक. • आंतरपीक पद्धतीची सामान्य उदाहरणे म्हणजे कडधान्ये तृणधान्यांबरोबर (उदा. मका आणि बीन्स) घेणे किंवा उथळ मुळे असलेल्या पिकांबरोबर खोल मुळे असलेली पिके घेणे. • कीड किंवा रोगांमुळे संपूर्ण पीक वाया जाण्याचा धोका कमी होतो, कारण अनेक पिके एकत्र घेतल्याने विविधता टिकून राहते. • शेतकरी जमिनीची सुपीकता वाढवण्यासाठी ही पद्धत वापरतात, विशेषत: कडधान्यांसारखी नायट्रोजन-फिक्सिंग पिके घेऊन. अतिरिक्त माहिती • एरोपोनिक्स: • मातीशिवाय वनस्पती वाढवण्याची एक पद्धत, जिथे वनस्पतींची मुळे हवेत लटकलेली असतात आणि पोषक तत्वांनी युक्त द्रावण त्यांच्यावर फवारले जाते. • हे प्रामुख्याने नियंत्रित वातावरणात वापरले जाते जसे की ग्रीनहाऊसमध्ये लेट्यूस, औषधी वनस्पती आणि स्ट्रॉबेरी यांसारख्या पिकांसाठी. • एरोपोनिक्स पाण्याचा वापर कमी करते आणि पोषक तत्वांचे शोषण वाढवते, परंतु ते आंतरपीक पद्धतीशी संबंधित नाही. • हायड्रोपोनिक्स: • ही मातीशिवाय शेती करण्याची एक पद्धत आहे, जिथे वनस्पती पाण्यात विरघळलेल्या पोषक तत्वांमध्ये वाढतात. • हायड्रोपोनिक्स शहरी शेती आणि इनडोअर शेतीसाठी आदर्श आहे, परंतु त्यात एकाच वेळी अनेक पिकांची लागवड पद्धतशीरपणे केली जात नाही. • उदाहरणार्थ, पालक, टोमॅटो आणि काकडी हायड्रोपोनिक प्रणालीमध्ये घेतले जातात. • एकपीक पद्धती: • म्हणजे जमिनीच्या तुकड्यावर वर्षानुवर्षे एकच पीक घेणे, ज्यामुळे मातीची धूप होते आणि पोषक तत्वांचा ऱ्हास होतो. • आंतरपीक पद्धतीच्या विपरीत, एकपीक पद्धतीत विविधता नसते आणि कीड व रोगांना बळी पडण्याची शक्यता जास्त असते. • गहू, तांदूळ आणि मका ही पिके सामान्यतः या तंत्राचा वापर करून घेतली जातात. • आंतरपीक पद्धतीचे फायदे: • पीक उत्पादनात विविधता आणून उत्पादनाची स्थिरता सुधारते. • कडधान्यांमुळे नायट्रोजन स्थिरीकरण होऊन जमिनीची सुपीकता वाढते. • पिकांमधील विविधतेमुळे कीड आणि रोगांचा प्रसार कमी होतो. • नैसर्गिक संसाधनांचा कार्यक्षम वापर करून शाश्वत शेतीला प्रोत्साहन देते. महत्वाचे मुद्दे • आंतरपीक पद्धतीचा वापर भारत सारख्या विकसनशील देशांमध्ये आर्थिक आणि पर्यावरणीय फायद्यांमुळे मोठ्या प्रमाणावर केला जातो. • हे एकात्मिक शेती प्रणालीचा एक महत्त्वाचा भाग आहे, ज्याचा उद्देश संसाधनांचे जतन करून उत्पादकता वाढवणे आहे. • आंतरपीक पद्धतीमध्ये तीन बहिणींची पद्धत (मका, बीन्स आणि स्क्वॅश) मूळ अमेरिकन शेती पद्धतीत वापरली जाते. • वैज्ञानिक अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की आंतरपीक पद्धतीमुळे एकपीक पद्धतीच्या तुलनेत उत्पादकता 20-30% पर्यंत वाढू शकते. • राष्ट्रीय शाश्वत शेती मिशन सारखे सरकारी कार्यक्रम आंतरपीक पद्धतीला हवामान-अनुकूल शेती पद्धत म्हणून प्रोत्साहन देतात.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Geography MPSC सराव प्रश्न

पुढील विधाने वाचा: विधान 1: वातावरणाच्या उभ्या उष्णतेला अभिक्रमण असे म्हणतात. विधान 2: हवेच्या क्षैतिज हालचालीद्वारे उष्णतेचे हस्तांतरण संवहन म्हणतात. विधान 3: उन्हाळ्यात उत्तर भारतातील ‘लू’ वारे अभिक्रमणामुळे होतात. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Geography MPSC सराव प्रश्न

मातीतील घटकांमध्ये खनिजांचे सरासरी प्रमाण किती टक्के असते?

Geography MPSC सराव प्रश्न

संयुक्त राष्ट्र सागरी कायद्याच्या अधिवेशनानुसार (UNCLOS), भारताचा अनन्य आर्थिक क्षेत्र (EEZ) __________ पर्यंत पसरलेला आहे.

Geography MPSC सराव प्रश्न

पृथ्वीच्या चुंबकीय क्षेत्रात विक्षोभ निर्माण होण्यास कोणते सौर घटक जबाबदार आहेत?

Geography MPSC सराव प्रश्न

द्वीपकल्पीय भारतातील सर्वात मोठी नदी कोणती आहे?