MPSC Test Logo mpsctest.in
Geography Indian Economic and Human Geography
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

खालीलपैकी कोणती जलद शहरीकरणामुळे भारतीय शहरांसाठी एक मोठी समस्या आहे?

Which of the following is a major challenge for Indian cities due to rapid urbanisation?

पर्याय (Options):
A

हिरव्यागार जागांपर्यंत सुधारित पोहोच

B

शहरी बेरोजगारीमध्ये घट

C

पायाभूत सुविधा आणि सेवांवर दबाव

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

सर्व शहरांमध्ये चालण्यायोग्यतेत वाढ

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर आहे पायाभूत सुविधा आणि सेवांवर दबाव. मुख्य मुद्दे • भारतातील जलद शहरीकरणामुळे वाहतूक, गृहनिर्माण, पाणीपुरवठा, स्वच्छता, कचरा व्यवस्थापन आणि ऊर्जा यासह पायाभूत सुविधा आणि सेवांवर लक्षणीय दबाव वाढला आहे. • वाढत्या लोकसंख्येच्या घनतेमुळे भारतीय शहरांना अनेकदा वाहतूक कोंडी, अपुरे गृहनिर्माण आणि अविश्वसनीय पाणी व वीज पुरवठा यांसारख्या आव्हानांचा सामना करावा लागतो. • विद्यमान शहरी पायाभूत सुविधा वाढत्या शहरी लोकसंख्येची मागणी पूर्ण करण्यास असमर्थ आहेत, ज्यामुळे अनेक भागांमध्ये खराब जीवनमान निर्माण झाले आहे. • शहरीकरणामुळे हवा आणि जलप्रदूषण, कचरा साठणे आणि हिरव्यागार जागांचा नाश यांसारख्या पर्यावरणीय समस्यांमध्येही वाढ झाली आहे. • स्मार्ट सिटी मिशन आणि अमृत (अटल मिशन फॉर रिजुव्हिनेशन अँड अर्बन ट्रान्सफॉर्मेशन) यांसारख्या सरकारी योजना या आव्हानांना तोंड देण्यासाठी सुरू करण्यात आल्या आहेत, परंतु शाश्वत शहरी विकास साधण्यासाठी महत्त्वपूर्ण प्रयत्नांची आवश्यकता आहे. अतिरिक्त माहिती • भारतातील शहरीकरण: • भारत वेगाने शहरीकरण अनुभवत आहे, भारताच्या जनगणनेनुसार 2031 पर्यंत शहरी लोकसंख्या 600 दशलक्ष पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे. • ग्रामीण भागातून स्थलांतर, आर्थिक संधी आणि औद्योगिकीकरण यांसारख्या घटकांमुळे शहरी भागांच्या वाढीला चालना मिळते. • मुंबई, दिल्ली, बेंगळुरू आणि कोलकाता यांसारखी प्रमुख शहरे लोकसंख्येच्या वाढीमुळे आणि परिणामी पायाभूत सुविधांवर ताण आल्यामुळे सर्वाधिक प्रभावित आहेत. • शहरीकरणाची आव्हाने: • वाहतूक कोंडी: वाढलेल्या वाहन मालकीमुळे आणि सार्वजनिक वाहतुकीच्या अभावामुळे रस्ते तुडुंब भरतात. • गृहनिर्माण टंचाई: परवडणाऱ्या घरांच्या अभावामुळे अनेक लोक अनौपचारिक वस्त्यांमध्ये किंवा झोपडपट्ट्यांमध्ये राहतात. • पर्यावरणाचा ऱ्हास: हिरव्यागार जागा, जलाशये आणि वाढलेल्या प्रदूषणाची पातळी यांचा नाश. • सामाजिक असमानता: शहरीकरणामुळे संसाधने आणि सेवांच्या उपलब्धतेतील असमानता वाढते. • सरकारी उपक्रम: • स्मार्ट सिटी मिशन: 2015 मध्ये सुरू करण्यात आले, ज्याचा उद्देश सुधारित पायाभूत सुविधा आणि तंत्रज्ञान-आधारित उपायांसह 100 स्मार्ट शहरे विकसित करणे आहे. • अमृत: शहरी भागातील जीवनमान सुधारण्यासाठी पाणीपुरवठा, सांडपाणी आणि शहरी वाहतूक यांसारख्या मूलभूत सेवा पुरवण्यावर लक्ष केंद्रित करते. • पीएमएवाय (प्रधानमंत्री आवास योजना): शहरी गरिबांना परवडणारी घरे उपलब्ध करून देण्याचा उद्देश आहे. • शहरी संसाधनांवर दबाव: • लोकसंख्येच्या वाढीमुळे पाणी, वीज आणि सार्वजनिक वाहतुकीची मागणी वाढली आहे. • अपुरी कचरा व्यवस्थापन प्रणाली घनकचरा साठण्यास आणि आरोग्यावर विपरीत परिणाम करण्यास कारणीभूत ठरते. • अतिशय गर्दीमुळे शिक्षण आणि आरोग्य सेवा सुविधा समाजातील सर्व स्तरांना सेवा देणे कठीण करते. महत्वाचे मुद्दे • पर्यावरणीय परिणाम: • जलद शहरीकरणामुळे जलाशये, जंगले आणि शेतजमीन यांसारख्या नैसर्गिक संसाधनांचा ऱ्हास होतो. • नैसर्गिक भूभाग काँक्रीट आणि डांबराने बदलल्यामुळे शहरी उष्णता बेटे तयार होतात. • आर्थिक संधी: • शहरी क्षेत्रे आव्हाने असूनही भारताच्या जीडीपीमध्ये 60-65% योगदान देतात, ज्यामुळे ती आर्थिक केंद्रे बनतात. • ते आयटी, उत्पादन आणि सेवा यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये रोजगाराच्या संधी देतात. • भविष्यातील उपाय: • हिरव्यागार पायाभूत सुविधा आणि अक्षय ऊर्जा यासह शाश्वत शहरी नियोजन पद्धतींचा अवलंब करणे. • खाजगी वाहनांवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी वर्धित सार्वजनिक वाहतूक प्रणाली. • कार्यक्षम संसाधन व्यवस्थापनासाठी स्मार्ट तंत्रज्ञानाची अंमलबजावणी.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Geography MPSC सराव प्रश्न

पुढील विधाने वाचा: विधान 1: वातावरणाच्या उभ्या उष्णतेला अभिक्रमण असे म्हणतात. विधान 2: हवेच्या क्षैतिज हालचालीद्वारे उष्णतेचे हस्तांतरण संवहन म्हणतात. विधान 3: उन्हाळ्यात उत्तर भारतातील ‘लू’ वारे अभिक्रमणामुळे होतात. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Geography MPSC सराव प्रश्न

मातीतील घटकांमध्ये खनिजांचे सरासरी प्रमाण किती टक्के असते?

Geography MPSC सराव प्रश्न

संयुक्त राष्ट्र सागरी कायद्याच्या अधिवेशनानुसार (UNCLOS), भारताचा अनन्य आर्थिक क्षेत्र (EEZ) __________ पर्यंत पसरलेला आहे.

Geography MPSC सराव प्रश्न

पृथ्वीच्या चुंबकीय क्षेत्रात विक्षोभ निर्माण होण्यास कोणते सौर घटक जबाबदार आहेत?

Geography MPSC सराव प्रश्न

द्वीपकल्पीय भारतातील सर्वात मोठी नदी कोणती आहे?