सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर पर्याय 3 आहे.
In News
• राजस्थानमधील सीकर येथील शेतकरी संजय भीमसिंह यादव यांनी 13 बिघा जमिनीवर नैसर्गिक शेती उत्पादनक्षम आणि कमी खर्चाची असू शकते हे दाखवून दिले आहे. त्यांनी शेतात तयार केलेल्या जैविक खतांचा वापर करून निविष्ट खर्च कमी केला आहे, तर बाजारातील उच्च किमती आणि स्थानिक मागणीमुळे नफा वाढला आहे - केवळ खर्चात बचत झाल्यामुळे नव्हे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• नैसर्गिक शेतीमध्ये कृत्रिम खते आणि कीटकनाशकांचा वापर टाळला जातो, त्यामुळे निविष्ट खर्च लक्षणीयरीत्या कमी होतो. म्हणून, विधान I योग्य आहे.
• नैसर्गिक शेतीमुळे निविष्ट खर्च कमी होत असला तरी, ते आपोआप जास्त नफ्याची हमी देत नाही, कारण बाजारातील उपलब्धता, उत्पादन आणि ग्राहकांची मागणी यांसारखे घटक देखील नफ्यावर परिणाम करतात. म्हणून, विधान II अयोग्य आहे.
पूरक माहिती:
• नैसर्गिक शेतीमध्ये अनेकदा सुरुवातीला उत्पादनात घट होते आणि चांगल्या प्रकारे अवलंबनासाठी प्रशिक्षणाची आवश्यकता असते.
• NMSA अंतर्गत, भारतीय प्राकृतिक कृषी पद्धती (BPKP) क्षमता विकास आणि नैसर्गिक निविष्ठांच्या क्लस्टर-आधारित प्रचाराद्वारे शेतकऱ्यांना मदत करते.
• संजय यादव यांसारख्या शेतकऱ्यांना रासायनिक मुक्त भाज्यांच्या पुरवठ्यात विश्वास आणि सातत्य राखल्याने योग्य किमती मिळाल्या आहेत.
The correct answer is Option 3
In News
• Sanjay Bhimsingh Yadav, a farmer in Sikar, Rajasthan, has demonstrated that natural farming on 13 bighas of land can be both productive and low-cost. While he cut down input costs using farm-made bio-fertilizers, profitability was supported through higher market prices and local demand—not merely cost savings alone.
Explanation & Key Takeaways:
• Natural farming eliminates the use of synthetic fertilizers and pesticides, thereby significantly reducing input costs. Hence, Statement I is correct.
• Although natural farming reduces input costs, it does not automatically ensure higher profits, as factors like market access, yield, and consumer demand also influence profitability. Hence, Statement II is incorrect.
Related Concepts:
• Natural farming often faces initial yield drops and requires training for optimal adoption.
• The Bharatiya Prakritik Krishi Padhati (BPKP) under NMSA supports farmers through capacity building and cluster-based promotion of natural inputs.
• Farmers like Sanjay Yadav gained better prices by leveraging trust and consistency in supply of chemical-free vegetables.