MPSC Test Logo mpsctest.in
Current Affairs Science, Technology & Space Missions FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

पुढील विधानांचा विचार करा: विधान I: अत्यावश्यक खनिजांच्या आयातीवरील भारताचे अवलंबित्व त्याच्या स्वच्छ ऊर्जा संक्रमणास आणि तांत्रिक आकांक्षांना बाह्य भू-राजकीय जोखमींसाठी असुरक्षित बनवते. विधान II: लिथियम, कोबाल्ट आणि दुर्मिळ मृदा यांसारख्या प्रमुख खनिजांच्या शुद्धीकरण आणि प्रक्रियेवरील चीनचे नियंत्रण जागतिक पुरवठा साखळी एकाग्रतेस हातभार लावते. वरील विधानांच्या संदर्भात खालीलपैकी कोणते योग्य आहे?

Examine the following statements carefully: Statement I: India’s reliance on critical mineral imports makes its clean energy transition and tech aspirations vulnerable to external geopolitical risks Statement II: China’s control over the refining and processing of key minerals like lithium, cobalt, and rare earths contributes to the global supply chain concentration Which one of the following is correct in respect of the above statements?

पर्याय (Options):
A

विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, परंतु विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण नाही.

C

विधान I योग्य आहे, परंतु विधान II अयोग्य आहे.

D

विधान I अयोग्य आहे, परंतु विधान II योग्य आहे.

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
• In News • चीनचे वर्चस्व असलेल्या जागतिक पुरवठा साखळीतील कमकुवतपणाच्या पार्श्वभूमीवर अत्यावश्यक खनिजांचा विश्वसनीय पुरवठा सुरक्षित करण्याची भारताची तातडीची गरज. 📌 सविस्तर स्पष्टीकरण व मुख्य तरतुदी: • विधान I: भारताच्या स्वच्छ ऊर्जेच्या महत्त्वाकांक्षा, बॅटरी उत्पादन आणि EV उद्योग हे लिथियम, कोबाल्ट, निकेल आणि दुर्मिळ मृदा मूलद्रव्यांसारख्या अत्यावश्यक खनिजांवर अवलंबून आहेत, त्यापैकी बहुतेक आयात केले जातात. या अवलंबित्वामुळे भू-राजकीय जोखीम, किमतीतील अस्थिरता आणि पुरवठा व्यत्ययांना सामोरे जावे लागते. म्हणून, विधान I योग्य आहे. • विधान II: चीनचे नियंत्रण: 90% दुर्मिळ मृदा शुद्धीकरण, 70% कोबाल्ट प्रक्रिया आणि 60% लिथियम रूपांतरण, ज्यामुळे ते जगाचे अत्यावश्यक खनिज प्रक्रिया केंद्र बनले आहे, ज्यामुळे जागतिक पुरवठा साखळी एकाग्रता वाढते. म्हणून, विधान II योग्य आहे. • मूल्य साखळीतील चीनची प्रमुख स्थिती हेच भारताच्या अवलंबत्वाला असुरक्षित बनवते. म्हणून, विधान II हे विधान I चे योग्य स्पष्टीकरण आहे. 📚 संबंधित महत्त्वाचे घटक व संदर्भ (परीक्षेसाठी पूरक माहिती): • भारत या आव्हानाचा सामना पुढीलप्रमाणे करत आहे: • राष्ट्रीय अत्यावश्यक खनिज अभियान (NCMM) सुरू करणे. • खनिज सुरक्षा भागीदारीसारख्या आंतरराष्ट्रीय भागीदारी शोधणे. • देशांतर्गत शुद्धीकरण आणि ESG-अनुरूप खाणकामास प्रोत्साहन देणे. • पुनर्वापर आणि चक्रीय अर्थव्यवस्था मॉडेलचा पाठपुरावा करणे. 💡 स्मृती क्लृप्ती (Memory Booster / Trick): • स्मृती क्लृप्ती: ३-घटक सूत्र (घटक + स्थान + परिणाम) — 'विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.'. Science, Technology & Space Missionsमध्ये हा मुख्य कीवर्ड लक्षात ठेवा. 🗺️ मेमरी मॅप / संकल्पना नकाशा (Memory Map): • संकल्पना नकाशा: Science, Technology & Space Missions ➔ मुख्य घटक / तरतूद ➔ 'विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.' ➔ आयोगाच्या परीक्षा निकषांनुसार थेट परस्परसंबंध. ⚠️ परीक्षेतील संभाव्य चूक (Exam Trap): • परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, परंतु विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण नाही.') आणि पर्याय 1 ('विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे. 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination): • 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, परंतु विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण नाही.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.' हे ठरते. • पर्याय 3 ('विधान I योग्य आहे, परंतु विधान II अयोग्य आहे.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.' हे ठरते. • पर्याय 4 ('विधान I अयोग्य आहे, परंतु विधान II योग्य आहे.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.') निश्चित होते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, परंतु विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण नाही.') आणि पर्याय 1 ('विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: ३-घटक सूत्र (घटक + स्थान + परिणाम) — 'विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.'. Science, Technology & Space Missionsमध्ये हा मुख्य कीवर्ड लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, परंतु विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण नाही.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.' हे ठरते. • पर्याय 3 ('विधान I योग्य आहे, परंतु विधान II अयोग्य आहे.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.' हे ठरते. • पर्याय 4 ('विधान I अयोग्य आहे, परंतु विधान II योग्य आहे.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 10

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

महाराष्ट्र मंत्रिमंडळाच्या मान्यतेनुसार, शैक्षणिक वर्ष 2026-27 पासून नवीन शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय कोठे स्थापन केले जाईल?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

महाराष्ट्र कृत्रिम बुद्धिमत्ता धोरण 2026 द्वारे किती गुंतवणुकीचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

केंद्रीय मंत्री जी. किशन रेड्डी यांनी नुकतेच कोणत्या शहरात 'ब्लॅक डायमंड स्पोर्ट्स स्टेडियम'ची पायाभरणी केली आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

खेलो इंडिया युवा स्पर्धा २०२५ मध्ये महाराष्ट्राच्या कोणत्या खेळाडूने मुलांच्या ८०० मीटर शर्यतीत सुवर्ण पदक जिंकले?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

'मराठवाडा साहित्य परिषद' यांना कोणता पुरस्कार प्रदान करण्यात आला आहे?