Geography
General
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
पुढीलपैकी कोणते अक्षय ऊर्जा स्त्रोताचे उदाहरण आहे?
Which of the following is an example of a renewable energy resource ?
पर्याय (Options):
A
दगडी कोळसा
B
खनिज तेल/पेट्रोलियम
C
नैसर्गिक वायू
D
अचूक उत्तर (Official Answer)
भूगर्भीय ऊर्जा
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (4)
योग्य उत्तर भूगर्भीय ऊर्जा हे आहे.
Key Points
• भूगर्भीय ऊर्जा हा अक्षय ऊर्जा स्त्रोत मानला जातो, कारण ती पृथ्वीच्या आत नैसर्गिकरित्या निर्माण होणाऱ्या उष्णतेपासून मिळते.
• ही ऊर्जा मानवी वेळेनुसार जवळजवळ कधीही न संपणारी असल्यामुळे, वीज निर्मितीसाठी हा एक टिकाऊ पर्याय आहे.
• दगडी कोळसा, पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू यांसारख्या जीवाश्म इंधनाच्या विपरीत, भूगर्भीय ऊर्जा वेळेनुसार कमी होत नाही. म्हणून, हा एक अक्षय ऊर्जा स्त्रोत आहे.
• भूगर्भीय प्रणाली वीज निर्माण करण्यासाठी किंवा उष्णता प्रदान करण्यासाठी गरम पाणी किंवा वाफेच्या भूमिगत जलाशयांचा वापर करतात. जीवाश्म इंधनाच्या तुलनेत या प्रणालींचा पर्यावरणावर कमी परिणाम होतो.
• इतर पर्याय—दगडी कोळसा, पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू—हे अनूतनीकरणीय स्त्रोत आहेत. हे स्त्रोत तयार होण्यासाठी लाखो वर्षे लागतात आणि ते भरले जाण्यापेक्षा खूप वेगाने वापरले जातात. म्हणून, ते अक्षय ऊर्जा स्त्रोत नाहीत.
Additional Information
• भूगर्भीय ऊर्जेची वैशिष्ट्ये:
• भूगर्भीय ऊर्जा पृथ्वीच्या अंतर्गत उष्णतेपासून प्राप्त होते, जी खनिजांच्या किरणोत्सर्गी क्षयामुळे आणि ग्रहाच्या निर्मितीपासून राहिलेल्या उष्णतेमुळे निर्माण होते.
• हा ऊर्जा स्त्रोत ज्वालामुखी क्रिया, गरम पाण्याचे झरे किंवा टेक्टोनिक प्लेटच्या सीमा असलेल्या प्रदेशात मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध आहे, जसे की आइसलँड, न्यूझीलंड आणि युनायटेड स्टेट्सचा काही भाग.
• याचा उपयोग वीज निर्मिती, थेट उष्णता आणि औद्योगिक प्रक्रियांसह विविध अनुप्रयोगांसाठी केला जातो.
• अनूतनीकरणीय ऊर्जा स्त्रोत:
• कोळसा: लाखो वर्षांपासून प्राचीन वनस्पतींच्या अवशेषांपासून तयार होतो. हा विजेचा एक प्रमुख स्त्रोत आहे, परंतु हरितगृह वायू उत्सर्जनास मोठ्या प्रमाणात हातभार लावतो.
• पेट्रोलियम: कच्चे तेल म्हणूनही ओळखले जाते, याचा उपयोग वाहतूक, उष्णता आणि प्लॅस्टिक उत्पादनासाठी होतो. हे मर्यादित आहे आणि तेल गळती तसेच वायू प्रदूषण यांसारख्या पर्यावरणीय समस्या निर्माण करते.
• नैसर्गिक वायू: उष्णता, वीज आणि औद्योगिक उद्देशांसाठी वापरले जाणारे एक स्वच्छ ज्वलनशील जीवाश्म इंधन. तथापि, हे अजूनही अनूतनीकरणीय स्त्रोत आहे आणि जाळल्यावर कार्बन डायऑक्साइड उत्सर्जित करते.
• भूगर्भीय ऊर्जेचे फायदे:
• भूगर्भीय ऊर्जा पर्यावरणपूरक आहे, ज्यामुळे कमीत कमी हरितगृह वायू उत्सर्जन होते.
• हे विश्वासार्ह आणि सातत्यपूर्ण ऊर्जा पुरवठा प्रदान करते, जो सौर किंवा पवन ऊर्जेप्रमाणे हवामानामुळे प्रभावित होत नाही.
• उदाहरणे: कॅलिफोर्निया, यूएसए मधील गिझर्स भूगर्भीय कॉम्प्लेक्स हे जगातील सर्वात मोठे भूगर्भीय सुविधा केंद्र आहे.
Important Points
• जागतिक वापर:
• आइसलँड त्याच्या उष्णतेच्या गरजेच्या जवळजवळ 85% आणि विजेच्या गरजेच्या 25% भूगर्भीय ऊर्जेतून पूर्ण करते.
• फिलिपिन्स, इंडोनेशिया आणि केनिया यांसारखे देश देखील वीज निर्मितीसाठी भूगर्भीय ऊर्जेवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून आहेत.
• आव्हाने:
• भूगर्भीय संयंत्रे उभारण्याची प्रारंभिक किंमत जास्त असते कारण अन्वेषण आणि ड्रिलिंगची आवश्यकता असते.
• भूगर्भीय जलाशय स्थान-विशिष्ट असल्यामुळे या ऊर्जा स्त्रोताचा व्यापक वापर मर्यादित आहे.